Ένας Μύθος.

«Ένας Μύθος» του Γουίλιαμ Φώκνερ: Όταν η Ανθρώπινη Συνείδηση Παγώνει τον Πόλεμο.

Τι θα συνέβαινε αν οι στρατιώτες στα χαρακώματα αποφάσιζαν, ξαφνικά, να μην πολεμήσουν; Όχι από δειλία, αλλά από μια βαθιά, συλλογική συνειδητοποίηση ότι ο εχθρός δεν είναι ο άνθρωπος απέναντι, αλλά ο ίδιος ο μηχανισμός του πολέμου; Στο μνημειώδες μυθιστόρημά του «Ένας Μύθος» (που κυκλοφόρησε στην χώρα μας μόλις πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg σε εξαιρετική μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου), ο νομπελίστας Γουίλιαμ Φώκνερ παραδίδει το πιο φιλόδοξο, αντισυμβατικό και βαθιά ανθρωπιστικό έργο της καριέρας του. Ένα βιβλίο που του χάρισε το βραβείο Πούλιτζερ και το οποίο ο ίδιος θεωρούσε το magnum opus του.

Ο «Μύθος» δεν είναι μια απλή πολεμική ιστορία· είναι μια συγκλονιστική θρησκευτική αλληγορία. Ο Φώκνερ χτίζει ολόκληρη τη δομή του έργου πάνω στα Θεία Πάθη και τη Μεγάλη Εβδομάδα, τοποθετώντας τον πρωταγωνιστή Δεκανέα (τον Στεφάν) στον ρόλο του Ιησού. Οι παραλληλισμοί είναι σοκαριστικά ακριβείς και δίνουν στο έργο μια βιβλική, επική διάσταση. Η πλοκή του μυθιστορήματος εξελίσσεται μέσα σε μία εβδομάδα του Μαΐου του 1918 στη Γαλλία, κατά τις τελευταίες εβδομάδες του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Η δομή της ακολουθεί τις ημέρες της Μεγάλης Εβδομάδας, ξεκινώντας από την Τετάρτη και καταλήγοντας στην Κυριακή της Ανάστασης.

Η Άρνηση και το Θαύμα στα Χαρακώματα.

Η ιστορία ξεκινά στο Δυτικό Μέτωπο, όπου ο Γάλλος στρατηγός Γκρανιόν διατάζει μια μεγάλη επίθεση εναντίον των γερμανικών γραμμών. Όταν δίνεται το σύνθημα, ένας μυστηριώδης Γάλλος δεκανέας και οι 12 πιστοί στρατιώτες του αρνούνται να βγουν από τα χαρακώματα. Το παράδειγμά τους ακολουθεί αστραπιαία ολόκληρο το σύνταγμα. Το «θαύμα» επεκτείνεται και στην απέναντι πλευρά: οι Γερμανοί στρατιώτες, βλέποντας την κίνηση, αρνούνται επίσης να πυροβολήσουν. Η μάχη σταματά εντελώς και μια απόλυτη, απόκοσμη ειρήνη απλώνεται στο μέτωπο.

Ο Πανικός της Εξουσίας.

Αυτή η αυθόρμητη ανακωχή προκαλεί πανικό στις ηγεσίες των στρατών. Οι Γάλλοι, οι Βρετανοί, οι Αμερικανοί και οι Γερμανοί στρατηγοί συνειδητοποιούν ότι η ανυπακοή των απλών φαντάρων απειλεί να γκρεμίσει ολόκληρη τη δομή της εξουσίας τους και τον ίδιο τον θεσμό του πολέμου. Οι αντίπαλοι διοικητές, που κανονικά θα έπρεπε να αλληλοεξοντώνονται, συνωμοτούν κρυφά μεταξύ τους. Συμφωνούν να σκηνοθετήσουν μια ψεύτικη ανταλλαγή πυρών πυροβολικού για να αναγκάσουν τους στρατιώτες να ξαναρχίσουν να σκοτώνονται, ενώ παράλληλα συλλαμβάνουν τον δεκανέα και την ομάδα του.

Ο Αρχιστράτηγος και ο Πειρασμός.

Στο επίκεντρο του βιβλίου βρίσκεται η αναμέτρηση του δεκανέα με τον Γενικό Αρχιστράτηγο των Συμμαχικών Δυνάμεων. Σε μια συγκλονιστική τροπή, αποκαλύπτεται ότι ο Αρχιστράτηγος είναι ο βιολογικός πατέρας του δεκανέα. Ο πατέρας εκπροσωπεί τον κόσμο της εξουσίας, του κράτους και της αναγκαιότητας του πολέμου. Ο γιος (δεκανέας) εκπροσωπεί την ατομική συνείδηση, την ειρήνη και την ανθρωπιά. Σε μια σκηνή που παραπέμπει ευθέως στους Πειρασμούς του Χριστού στην Έρημο, ο Αρχιστράτηγος προσφέρει στον γιο του πλούτη, ελευθερία, ακόμα και τη δυνατότητα να δραπετεύσει, με αντάλλαγμα να αποκηρύξει την ειρηνική του εξέγερση. Ο δεκανέας, πιστός στις αξίες του, αρνείται σταθερά.

Η Θυσία και η Κατάληξη.

Ο δεκανέας καταδικάζεται σε θάνατο και εκτελείται διά τυφεκισμού, δεμένος σε έναν πάσσαλο ανάμεσα σε δύο εγκληματίες (αντιστοιχία με τη Σταύρωση). Όταν το σώμα του πέφτει στο έδαφος, ένα αγκαθωτό σύρμα περιβάλλει το κεφάλι του σαν ακάνθινος στέφανος. Λίγες μέρες αργότερα, το σημείο  ταφής του βομβαρδίζεται και το σώμα του χάνεται. Μετά το τέλος του πολέμου, κατά τη συλλογή των οστών για το μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη στο Παρίσι, οι γαλλικές αρχές επιλέγουν κατά τύχη ένα φέρετρο, το οποίο στην πραγματικότητα περιέχει τη σορό του δεκανέα. Έτσι, ο επαναστάτης που ήθελε να γκρεμίσει τον πόλεμο καταλήγει, ειρωνικά, να θαφτεί κάτω από την Αψίδα του Θριάμβου ως το αιώνιο σύμβολο του στρατιωτικού καθήκοντος.

Η συσχέτιση του κεντρικού ήρωα (του Δεκανέα) με τον Ιησού Χριστό και των γεγονότων με τη Μεγάλη Εβδομάδα και τα Θεία Πάθη δεν είναι απλώς ένας υπαινιγμός, αλλά ο βασικός δομικός άξονας πάνω στον οποίο ο Γουίλιαμ Φώκνερ έχτισε ολόκληρο το μυθιστόρημα:

1. Ο Δεκανέας και οι Δώδεκα Ακόλουθοι.

Ο Χριστός: Ο Δεκανέας (το όνομα του οποίου είναι Στεφάν) είναι μια φιγούρα απόλυτης πραότητας, που δεν κηρύττει με κραυγές, αλλά εμπνέει με τη στάση του.

Οι Μαθητές: Έχει υπό τις διαταγές του ακριβώς 12 στρατιώτες. Μαζί γυρίζουν το μέτωπο, μεταφέροντας το μήνυμα της ειρήνης και της ανυπακοής, όπως οι Μαθητές διέδωσαν το Ευαγγέλιο.

2. Η Προδοσία και η Άρνηση.

Ο Ιούδας: Ένας από τους δώδεκα στρατιώτες, ο Πολώνιος, προδίδει τον Δεκανέα στις στρατιωτικές αρχές για να σώσει τον εαυτό του, αντιστοιχώντας πλήρως στον ρόλο του Ιούδα.

Ο Πέτρος: Ένας άλλος στρατιώτης της ομάδας, μέσα στον πανικό της σύλληψης, απαρνείται τον Δεκανέα τρεις φορές, όπως ακριβώς έκανε ο Απόστολος Πέτρος πριν αλέκτορα φωνήσαι.

3. Η Σύγκρουση με τον Πατέρα (Ο Πειρασμός στο Όρος).

Η πιο συγκλονιστική σκηνή του βιβλίου είναι η συνάντηση του Δεκανέα με τον Ανώτατο Διοικητή (τον Στρατάρχη), ο οποίος αποκαλύπτεται ότι είναι ο βιολογικός του πατέρας. Ο Στρατάρχης αντιπροσωπεύει την επίγεια εξουσία, τον «Άρχοντα του Κόσμου τούτου». Προσφέρει στον γιο του τρεις πειρασμούς για να σώσει τη ζωή του: ελευθερία, πλούτο και δύναμη, αρκεί να αποκηρύξει την ειρηνική ανταρσία. Ο Δεκανέας αρνείται, επιλέγοντας τον δρόμο της θυσίας.

4. Η Σταύρωση και το Αγκάθινο Στεφάνι.

Η Εκτέλεση: Ο Δεκανέας καταδικάζεται σε θάνατο και εκτελείται από εκτελεστικό απόσπασμα το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής.

Οι δύο ληστές: Εκτελείται δεμένος σε έναν πάσσαλο, ανάμεσα σε δύο άλλους εγκληματίες (έναν κλέφτη και έναν δολοφόνο), αναπαριστώντας τη Σταύρωση στον Γολγοθά.

Το Στεφάνι: Καθώς πέφτει νεκρός, το σώμα του παρασύρει ένα κομμάτι αγκαθωτού συρματοπλέγματος από το χαράκωμα, το οποίο τυλίγεται γύρω από το κεφάλι του, θυμίζοντας το Αγκάθινο Στεφάνι.

5. Η Ταφή και η «Ανάσταση».

Ο Δεκανέας θάβεται στο κτήμα της αδελφής του. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια ενός μεταγενέστερου βομβαρδισμού, το πυροβολικό καταστρέφει τον τάφο και το σώμα του εξαφανίζεται (Ανάσταση/ Κενός Τάφος). Στο τέλος, το σώμα του περισυλλέγεται κατά λάθος και θάβεται κάτω από την Αψίδα του Θριάμβου στο Παρίσι, ως ο Άγνωστος Στρατιώτης. Με αυτόν τον τρόπο, ο Φώκνερ δείχνει ότι ο «Χριστός» των χαρακωμάτων λατρεύεται πλέον άθελά τους από εκείνους που τον θανάτωσαν.

Τι συμβολίζει αυτή η συσχέτιση;

Ο Φώκνερ δεν έγραψε ένα θρησκευτικό βιβλίο με την παραδοσιακή έννοια. Χρησιμοποίησε τον μύθο του Χριστού για να δείξει ότι η αληθινή πίστη και η θυσία βρίσκονται στον απλό άνθρωπο που αρνείται να γίνει σφαγέας. Για τον Φώκνερ, ο Δεκανέας είναι ο απόλυτος αντιπολεμικός ήρωας: αυτός που πεθαίνει όχι για την πατρίδα, αλλά για την ανθρωπότητα.

Γιατί Αξίζει να το Διαβάσετε.

Η Ανατομία της Εξουσίας: Ο Φώκνερ δείχνει με τρομακτική διαύγεια πώς οι γραφειοκράτες του θανάτου (οι στρατηγοί) προτιμούν τη συνέχιση της σφαγής από την απώλεια του ελέγχου.

Η Δύναμη της Μονάδας: Είναι ένας ύμνος στην ατομική ευθύνη. Μας υπενθυμίζει ότι η ιστορία μπορεί να αλλάξει όταν οι άνθρωποι λένε «όχι» στην επιβεβλημένη βία.

Μια Διαχρονική Κραυγή: Αν και γράφτηκε στα μέσα του 20ού αιώνα για τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, το μήνυμά του παραμένει σοκαριστικά επίκαιρο σε μια εποχή που οι γεωπολιτικές συγκρούσεις φλέγονται ξανά.

Το «Ένας Μύθος» δεν είναι ένα εύκολο, «χαλαρό» ανάγνωσμα για το Σαββατοκύριακο. Είναι ένα λογοτεχνικό βουνό που απαιτεί την πλήρη προσοχή του αναγνώστη. Όμως, η ανταμοιβή στην κορυφή είναι ανεκτίμητη. Πρόκειται για ένα συγκλονιστικό αντιπολεμικό μανιφέστο και μια βαθιά βουτιά στην ανθρώπινη ψυχή που θα σας στοιχειώνει για καιρό αφού κλείσετε το οπισθόφυλλο.