Το αιγυπτιακό όνειρο του Ηρώδη του Αττικού δίπλα στο κύμα του Ευβοϊκού.

 

Στην Αττική υπάρχουν τόποι που η Ιστορία δεν φωνάζει· ψιθυρίζει. Δεν έχουν τη φήμη της Ακρόπολης ούτε τη δόξα του Τύμβου του Μαραθώνα, όμως κρύβουν μέσα τους παράξενες συναντήσεις πολιτισμών, θρησκειών και ανθρώπινων αναζητήσεων. Ένας τέτοιος τόπος βρίσκεται λίγα μόλις χιλιόμετρα από τον ιστορικό Μαραθώνα, στη Μπρεξίζα της Νέας Μάκρης, εκεί όπου το ελληνικό τοπίο συναντά ένα άρωμα Ανατολής.

Εκεί, δίπλα στη θάλασσα, ο επισκέπτης μπορεί να αντικρίσει τα κατάλοιπα ενός από τα πιο μυστηριώδη ιερά της ρωμαϊκής Αττικής: το Ιερό των Αιγυπτίων Θεών.

Τον 2ο αιώνα μ.Χ., περίπου στα χρόνια του αυτοκράτορα Αντωνίνου Πίου, ο βαθύπλουτος Αθηναίος, ο Ηρώδης ο Αττικός, γόνος μιας από τις πλουσιότερες οικογένειες της εποχής, δημιούργησε στον τόπο καταγωγής του, τον Μαραθώνα, ένα λατρευτικό συγκρότημα αφιερωμένο στις αιγυπτιακές θεότητες.

Δεν ήταν ένα απλό οικοδόμημα. Ήταν μια γέφυρα ανάμεσα σε δύο κόσμους: τον κόσμο του ελληνικού μύθου και εκείνον της αιγυπτιακής μυστικιστικής παράδοσης που είχε εξαπλωθεί σε ολόκληρη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Στο κέντρο της λατρείας βρίσκονταν η Ίσιδα, ο Σάραπις και ο Ώρος. Η Ίσιδα, η μητέρα και προστάτιδα της ζωής, συμβόλιζε τη φύση, τη γονιμότητα και την αναγέννηση. Ο Σάραπις, θεότητα που δημιουργήθηκε μέσα από τη συνάντηση ελληνικών και αιγυπτιακών αντιλήψεων, συνδεόταν με τη θεραπεία και τη μετά θάνατον ελπίδα. Ο Ώρος, ο θεός με τη μορφή γερακιού, εξέφραζε το φως και τη νίκη της ζωής απέναντι στο σκοτάδι.

Οι άνθρωποι που έφταναν εδώ δεν ζητούσαν μόνο προστασία από τους θεούς. Αναζητούσαν ένα βαθύτερο μυστικό: την υπόσχεση ότι ο θάνατος δεν ήταν το τέλος. Οι τελετουργίες των μυστηρίων υπόσχονταν στον μυημένο μια προσωπική σχέση με το θείο και μια ελπίδα σωτηρίας της ψυχής.

Το πιο παράξενο στοιχείο του χώρου ήταν η λεγόμενη «πυραμίδα», μια βαθμιδωτή κατασκευή που δίνει ακόμη και σήμερα στο τοπίο μια αίσθηση ξενότητας, σαν να μεταφέρθηκε ένα κομμάτι της Αιγύπτου στις ακτές της Αττικής. Δίπλα της υπήρχαν λουτρά για τους τελετουργικούς καθαρμούς και μια μεγάλη ελλειψοειδής δεξαμενή, πιθανόν συνδεδεμένη συμβολικά με τις ευεργετικές πλημμύρες του Νείλου.

Στις εισόδους του ιερού στέκονταν κάποτε επιβλητικά αγάλματα της Ίσιδας και του Όσιρη. Με το αυστηρό αιγυπτιακό ύφος τους, ακίνητα και μεγαλόπρεπα, φύλαγαν τον χώρο σαν αιώνιοι φρουροί ενός μυστικού που οι αιώνες προσπάθησαν να σβήσουν. Σήμερα τα αυθεντικά έργα βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα, ενώ στον χώρο της Μπρεξίζας υπάρχουν αντίγραφα.

Ίσως η μεγαλύτερη γοητεία αυτού του τόπου βρίσκεται ακριβώς στην αντίθεση: δίπλα στο ελληνικό πέλαγος, κάτω από τον ίδιο αττικό ήλιο που φώτισε τους αρχαίους ναούς, κάποτε άνθρωποι ψιθύριζαν προσευχές σε θεούς που είχαν ταξιδέψει από τον Νείλο.

Γιατί η Ιστορία δεν είναι μόνο οι μεγάλες μάχες και οι ένδοξοι νικητές. Είναι και οι σιωπηλές γωνιές όπου διαφορετικοί πολιτισμοί συναντήθηκαν, αφήνοντας πίσω τους πέτρες που ακόμη θυμούνται. Και στη Μπρεξίζα, δίπλα στο κύμα, η Αττική κρατά ακόμη ένα αιγυπτιακό μυστικό.