Το Φράγμα του Μαραθώνα- το πέτρινο ανάχωμα που κράτησε τη δίψα μιας πόλης.

 

Υπάρχουν έργα που δεν είναι απλώς κατασκευές. Είναι συμφωνίες ανάμεσα στον άνθρωπο και στη φύση. Το Φράγμα του Μαραθώνα είναι ένα τέτοιο έργο. Δεν υψώθηκε μόνο για να συγκρατήσει τα νερά ενός ποταμού· υψώθηκε για να αλλάξει τη μοίρα μιας ολόκληρης πόλης.

Στην κοιλάδα του Μαραθώνα, εκεί όπου η ιστορία της αρχαίας μάχης συναντά το τοπίο της Αττικής, ο άνθρωπος αποφάσισε στις αρχές του 20ού αιώνα να αντιπαραθέσει την τέχνη του απέναντι στην έλλειψη νερού. Η Αθήνα, μια πόλη που μεγάλωνε γρήγορα, αντιμετώπιζε σοβαρό πρόβλημα υδροδότησης. Οι παλιές πηγές και τα πηγάδια δεν μπορούσαν πλέον να καλύψουν τις ανάγκες ενός πληθυσμού που αυξανόταν.

Η λύση ήταν ένα μεγάλο τεχνικό έργο: η δημιουργία μιας τεχνητής λίμνης και ενός φράγματος που θα συγκέντρωνε τα νερά του χειμάρρου Χάραδρου. Η κατασκευή ξεκίνησε το 1926 και ολοκληρώθηκε το 1929. Το έργο πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία της ελληνικής πολιτείας και της αμερικανικής εταιρείας "Ulen Corporation", ενώ η χρηματοδότηση συνδέθηκε με την προσπάθεια αποκατάστασης των προσφύγων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Έχει ύψος 54 μέτρα, μήκος 285 μέτρα και πλάτος βάσης 28 μέτρα. Στη βάση του φράγματος χτίστηκε ένας μικρός μαρμάρινος ναός, πιστό αντίγραφο του Θησαυρού των Δελφών, για να συμβολίσει τη νίκη των σύγχρονων Αθηναίων κατά της λειψυδρίας.

Το φράγμα έχει μια μοναδική ιδιαιτερότητα: είναι επενδυμένο με λευκό πεντελικό μάρμαρο, το ίδιο υλικό που έκανε διάσημη την αρχαία Αθήνα. Έτσι, ένα σύγχρονο τεχνικό έργο απέκτησε μια αισθητική συγγένεια με τα μνημεία της κλασικής εποχής. Το μάρμαρο της Πεντέλης, που κάποτε έγινε ναοί και αγάλματα, έγινε τώρα το περίβλημα ενός έργου ζωής.

Για δεκαετίες η λίμνη του Μαραθώνα υπήρξε η βασική πηγή ύδρευσης της Αθήνας. Τα νερά της ταξίδεψαν μέσα από αγωγούς προς την πρωτεύουσα και έφτασαν σε σπίτια, σχολεία και πλατείες. Κάθε σταγόνα της κουβαλούσε τη σιωπηλή ιστορία ενός βουνού, μιας κοιλάδας και μιας πόλης που πάλευε να επιβιώσει.

Αλλά το φράγμα δεν είναι μόνο ένα τεχνικό επίτευγμα. Είναι και ένας τόπος μνήμης. Δίπλα του συναντώνται η αρχαία ιστορία του Μαραθώνα, η προσφυγική περιπέτεια του 20ού αιώνα, η ανάπτυξη της Αθήνας και η αγωνία του ανθρώπου να τιθασεύσει τις ανάγκες του χωρίς να ξεχνά τη δύναμη της φύσης.

Όπως κάθε μεγάλο έργο, έτσι και το Φράγμα του Μαραθώνα κρύβει μια αντίφαση. Ο άνθρωπος υψώνει τείχη για να κρατήσει το νερό, όμως στην πραγματικότητα εξαρτάται από αυτό. Νομίζει ότι κυριαρχεί στη φύση, ενώ κάθε σταγόνα τού θυμίζει πως είναι μέρος της.

Σήμερα, κοιτάζοντας τη γαλήνη της λίμνης, δύσκολα φαντάζεται κανείς τον θόρυβο των μηχανών, τον κόπο των εργατών και την αγωνία εκείνων που οραματίστηκαν το έργο. Το φράγμα στέκει ήσυχο, σαν ένα μεγάλο πέτρινο ποίημα.

Γιατί κάποια έργα δεν μετρούνται μόνο σε μέτρα ύψους και κυβικά νερού. Μετρούνται σε ζωές που άλλαξαν. Και το Φράγμα του Μαραθώνα είναι ένα από αυτά: ένα λευκό σημάδι πάνω στη γη της Αττικής, που κρατά μέσα του το νερό, αλλά και τη μνήμη μιας ολόκληρης εποχής.