Μνήμη χρυσόψαρου...

Το χρυσόψαρο κουβαλάει μια από τις μεγαλύτερες συκοφαντίες του ζωικού βασιλείου. Εδώ και χρόνια το κατηγορούμε ότι ξεχνάει τα πάντα μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, ενώ στην πραγματικότητα εκείνο συνεχίζει αμέριμνο να κολυμπάει, αδιάφορο για τη δυσφήμιση. Οι άνθρωποι, αντίθετα, διαθέτουμε εγκέφαλο που μπορεί να χωρέσει ολόκληρες βιβλιοθήκες, αλλά καταφέρνουμε να ξεχνάμε με αξιοθαύμαστη συνέπεια ό,τι δεν μας συμφέρει.

Ξεχνάμε υποσχέσεις, πολέμους, έρωτες, εκλογές, φίλους, χρέη και μαθήματα. Ανακαλύπτουμε ξανά τις ίδιες ανοησίες, τις βαφτίζουμε «καινούργιες ιδέες» και τις επαναλαμβάνουμε με τον ενθουσιασμό εξερευνητή που μόλις πάτησε σε άγνωστη ήπειρο. Αν υπάρχει κάποιο πλάσμα που δικαιούται τον τίτλο της «μνήμης χρυσόψαρου», μάλλον δεν φέρει λέπια. Φοράει γραβάτα, κρατάει κινητό ή κοιτάζει καθημερινά τον καθρέφτη.

Η μνήμη είναι ένα παράξενο πλάσμα. Δεν φυλάσσει μόνο όσα αγαπήσαμε· κρατά και όσα θα προτιμούσαμε να εξαφανιστούν. Είναι άδικη, επίμονη και καμιά φορά σαδιστική. Όμως χωρίς αυτήν δεν υπάρχει ταυτότητα. Ένας άνθρωπος χωρίς μνήμη είναι ένα βιβλίο με σκισμένες σελίδες· μπορείς να διαβάσεις το τέλος του, αλλά ποτέ δεν θα γνωρίσεις την ιστορία που το γέννησε.

Το πιο επικίνδυνο, όμως, είναι η συλλογική λήθη. Οι κοινωνίες ξεχνούν τόσο εύκολα, ώστε κάθε γενιά πιστεύει πως ανακάλυψε από την αρχή τον κόσμο. Οι ίδιες απάτες επιστρέφουν με καινούργιο λογότυπο, οι ίδιοι δημαγωγοί με διαφορετικό χαμόγελο και οι ίδιες αυταπάτες με πιο μοντέρνα συσκευασία. Η λήθη είναι ο καλύτερος διαφημιστής της επανάληψης.

Ίσως, τελικά, το χρυσόψαρο να μας κοιτάζει μέσα από το γυάλινο μπολ του με κάποια συγκατάβαση. Εκείνο θυμάται αρκετά για να επιβιώσει. Εμείς, ενώ θυμόμαστε αρκετά για να γίνουμε σοφοί, επιλέγουμε συχνά να ξεχνάμε αρκετά για να παραμένουμε αφελείς.

Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία: δεν έχουμε μνήμη χρυσόψαρου. Έχουμε μνήμη ανθρώπου. Κι αυτό, πολλές φορές, είναι πολύ χειρότερο.