Τα μανταλάκια της δημόσιας έκθεσης.

 

Υπάρχουν λέξεις και φράσεις που δεν γεννήθηκαν για να περιγράψουν μόνο πράγματα, αλλά τρόπους να βλέπουμε τον κόσμο. Η λέξη «στα μανταλάκια» και η φράση «μας κρέμασαν στα μανταλάκια» ανήκει σε αυτή την κατηγορία: ξεκινά από ένα απλό, σχεδόν ταπεινό αντικείμενο της καθημερινότητας και καταλήγει να περιγράφει την πιο σκληρή μορφή δημόσιας έκθεσης.

Τα μανταλάκια, ξύλινα ή μεταλλικά, ήταν κάποτε το μέσο ανάρτησης των εφημερίδων στους δρόμους. Στα περίπτερα και στα σταντ, τα πρωτοσέλιδα δεν κρύβονταν μέσα σε ράφια· κρέμονταν έξω, πιασμένα με αυτά τα μικρά κλιπς, στραμμένα προς τα μάτια των περαστικών. Ο δρόμος γινόταν έτσι μια ανοιχτή σελίδα και η είδηση ένα αντικείμενο θέασης πριν ακόμη αγοραστεί.

Από αυτή τη σχεδόν αθώα πρακτική γεννήθηκε μια ισχυρή μεταφορά. Γιατί ό,τι κρέμεται εκτεθειμένο, χάνει την προστασία του. Έτσι και ο άνθρωπος που «κρεμιέται στα μανταλάκια» παύει να είναι ιδιωτικός· γίνεται δημόσιο υλικό, εικόνα προς σχολιασμό, κρίση ή και καταδίκη. Η εφημερίδα μετατρέπεται σε σκηνή και ο αναφερόμενος σε πρωταγωνιστή χωρίς συγκατάθεση.

Με την πάροδο του χρόνου, η φράση αποσπάστηκε από την αρχική της τεχνική βάση. Δεν χρειάζεται πια εφημερίδα ούτε μανταλάκι. Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται σε τηλεοράσεις, ιστοσελίδες και κοινωνικά δίκτυα: η γρήγορη ανάρτηση, η άμεση διάδοση, η δημόσια έκθεση που συχνά προηγείται της κατανόησης. Τα «μανταλάκια» απλώς άλλαξαν υλικό· από ξύλο έγιναν pixels.

Ίσως, τελικά, η δύναμη της φράσης να βρίσκεται στην εικόνα της ανάρτησης. Ό,τι κρεμιέται, μένει μετέωρο ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο. Και εκεί, στο μεσοδιάστημα, η ανθρώπινη υπόσταση δοκιμάζεται: πόσο εύκολα γίνεται είδηση, πόσο γρήγορα μετατρέπεται σε αφήγημα των άλλων.

Έτσι, τα «μανταλάκια» δεν είναι απλώς αντικείμενα μιας παλιάς εποχής. Είναι ένας τρόπος να θυμόμαστε πως η έκθεση έχει πάντα βάρος -και πως κάθε δημόσια ματιά, όσο αθώα κι αν φαίνεται, μπορεί να γίνει καρφί που κρατά κάτι κρεμασμένο μπροστά σε όλους.