Πασιφλόρα ή ρολογιά.

Η πασιφλόρα (Passiflora incarnata), γνωστή στην Ελλάδα και ως «ρολογιά» λόγω του ιδιαίτερου σχήματος του άνθους της, κατάγεται από τα τροπικά και υποτροπικά δάση της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής (κυρίως Βραζιλία, Περού και Αργεντινή), ενώ ορισμένα είδη όπως η φαρμακευτική Passiflora incarnata είναι εγγενή στις νοτιοανατολικές ΗΠΑ. Οι αυτόχθονες πληθυσμοί τη χρησιμοποιούσαν για αιώνες ως τροφή και θεραπευτικό βότανο, πολύ πριν εισαχθεί στην Ευρώπη,  τον 16ο αιώνα. Η φαρμακευτική δράση της πασιφλόρας είναι επίσημα αναγνωρισμένη από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) ως παραδοσιακό φυτικό φάρμακο για την ανακούφιση του ψυχικού στρες και τη βελτίωση του ύπνου. Η αποτελεσματικότητά της οφείλεται στη συνεργική δράση των φυτοχημικών συστατικών της, όπως τα φλαβονοειδή (χρυσίνη, βιτεξίνη), τα ινδολικά αλκαλοειδή και τα αμινοξέα. Η κύρια δράση της εντοπίζεται στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (ΚΝΣ), επηρεάζοντας άμεσα το σύστημα του γ-αμινοβουτυρικού οξέος (GABA), το οποίο αποτελεί τον βασικό «φρένο» της εγκεφαλικής υπερδιέγερσης. Συστατικά όπως η χρυσίνη δρουν ως μερικοί αγωνιστές στους υποδοχείς των βενζοδιαζεπινών (των σημείων δηλαδή όπου δρουν τα κλασικά αγχολυτικά φάρμακα) στο σύμπλεγμα GABA_A. Αυτό μειώνει τη νευρωνική διεγερσιμότητα. Τα εκχυλίσματά της εμποδίζουν τα κύτταρα να απορροφήσουν ξανά το διαθέσιμο GABA, αφήνοντάς το να δράσει για περισσότερη ώρα στις συνάψεις του εγκεφάλου, εντείνοντας το αίσθημα ηρεμίας.

Λόγω της ηρεμιστικής της δράσης στο κεντρικό νευρικό σύστημα, χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση Αγχωδών Διαταραχών (για τη μείωση του καθημερινού στρες, της νευρικής υπερέντασης και των κρίσεων πανικού.) Χρησιμοποιείται επίσης για την αντιμετώπιση διαταραχών του ύπνου (ως φυσικό υπναγωγό για την καταπολέμηση της αϋπνίας.) Υποστηρικτικά χρησιμοποιείται σε προγράμματα διακοπής καπνίσματος, αλκοόλ ή ηρεμιστικών φαρμάκων για τη μείωση της νευρικότητας.

Η ονομασία της πασιφλόρας είναι από εκείνες τις σπάνιες περιπτώσεις όπου η βοτανική, η πίστη και η λαϊκή φαντασία συναντιούνται στο ίδιο άνθος. Το λατινικό της όνομα, Passiflora, σημαίνει «το άνθος του Πάθους» και δεν αναφέρεται στο ερωτικό πάθος, όπως συχνά πιστεύεται, αλλά στο Πάθος του Χριστού. Οι πρώτοι Ευρωπαίοι ιεραπόστολοι που αντίκρισαν το λουλούδι στην Αμερική διέκριναν στη μορφή του έναν συμβολικό χάρτη της Σταύρωσης: τη στεφάνη των αγκαθιών, τα καρφιά, τις πληγές και τον σταυρό. Έτσι, η επιστημονική του ονομασία γεννήθηκε από μια πράξη ερμηνείας, όχι απλής περιγραφής.

Στην Ελλάδα, όμως, το ίδιο άνθος απέκτησε μια διαφορετική ταυτότητα. Ο λαός το ονόμασε ρολογιά, γιατί η κυκλική του διάταξη, οι ακτίνες και η γεωμετρική συμμετρία του θυμίζουν το καντράν ενός ρολογιού. Εκεί όπου η θεολογία είδε σύμβολα, η καθημερινή ματιά είδε τον χρόνο.

Ίσως αυτή η διπλή ονομασία να είναι το μεγαλύτερο μυστικό της πασιφλόρας. Είναι ταυτόχρονα το λουλούδι του πάθους και το λουλούδι του χρόνου. Το πρώτο όνομα θυμίζει τη δύναμη μιας θυσίας· το δεύτερο υπενθυμίζει ότι κάθε στιγμή, όπως κάθε άνθος, ανθίζει μόνο για λίγο. Έτσι, η πασιφλόρα δεν είναι μόνο ένα όμορφο λουλούδι· είναι μια υπενθύμιση ότι τα ονόματα, όπως και τα άνθη, κρύβουν ιστορίες που ανθίζουν πολύ πέρα από την επιφάνειά τους.

Η πασιφλόρα χρησιμοποιείται ευρέως πέρα από τη φαρμακευτική/ιατρική, στην κηποτεχνία και στη βιομηχανία τροφίμων.

Χρησιμοποιείται πολύ συχνά από κηπουρούς και αρχιτέκτονες τοπίου για κάλυψη επιφανειών καθώς λόγω της ταχείας αναρρίχησής της, μπορεί  να καλύψει άσχημους τοίχους, κάγκελα, περιφράξεις και πέργκολες. Πλέκεται εύκολα σε κιόσκια προσφέροντας πυκνή σκιά το καλοκαίρι. Τα εντυπωσιακά, εξωτικά της άνθη την καθιστούν κορυφαία επιλογή για διακόσμηση σε μπαλκόνια (σε μεγάλες γλάστρες) και κήπους. 

Τα αποξηραμένα φύλλα και άνθη της Passiflora incarnata χρησιμοποιούνται στην παραγωγή χαλαρωτικών αφεψημάτων (είτε μόνα τους είτε σε μείγματα βοτάνων). Ενώ η Passiflora edulis καλλιεργείται για τον καρπό της, το Passion Fruit (φρούτο του πάθους). Χρησιμοποιείται για την παραγωγή χυμών, λικέρ, σιροπιών, καθώς και στη ζαχαροπλαστική (σε παγωτά, γλυκά, τάρτες).