Τα όμορφα βιβλία όμορφα ξεχνάνε τον αναγνώστη.

 

Συνηθίζουμε να πιστεύουμε ότι διαβάζουμε βιβλία για να μας "θυμούνται". Αναζητούμε μέσα στις σελίδες τους μια αντανάκλαση του εαυτού μας, μια επιβεβαίωση ότι οι σκέψεις, οι φόβοι και οι επιθυμίες μας δεν είναι μοναδικές. Κάθε ανάγνωση κρύβει μια μικρή φιλοδοξία: να βρούμε τη θέση μας μέσα στην ιστορία.

Όμως τα μεγάλα βιβλία δεν γράφτηκαν για εμάς. Δεν μας περιμένουν. Δεν προσαρμόζονται στις ανάγκες μας ούτε αλλάζουν πορεία για να μας παρηγορήσουν. Υπάρχουν με μια παράξενη αυτάρκεια, σαν βουνά ή ποτάμια. Τα επισκεπτόμαστε, αλλά δεν τα κατέχουμε.

Ένα μέτριο βιβλίο συχνά επιδιώκει να κερδίσει τον αναγνώστη. Να τον συγκινήσει, να τον πείσει, να τον κρατήσει κοντά του. Ένα όμορφο βιβλίο, αντίθετα, μοιάζει να αδιαφορεί. Συνεχίζει να υπάρχει ακόμη κι όταν το κλείσουμε. Οι σελίδες του δεν αλλάζουν επειδή τις διαβάσαμε. Οι λέξεις του δεν γίνονται πιο αληθινές επειδή τις αγαπήσαμε.

Αυτό δεν είναι αλαζονεία της λογοτεχνίας· είναι η ελευθερία της. Το βιβλίο δεν μας ανήκει περισσότερο απ’ όσο ανήκει στους χιλιάδες αναγνώστες που προηγήθηκαν ή σε εκείνους που δεν έχουν ακόμη γεννηθεί. Κάθε αναγνώστης περνά από μέσα του όπως περνά ένας ταξιδιώτης από μια πόλη. Μπορεί να την αγαπήσει, να χαθεί στα σοκάκια της, να επιστρέψει πολλές φορές. Αλλά η πόλη θα συνεχίσει να υπάρχει και χωρίς αυτόν.

Ίσως γι’ αυτό τα όμορφα βιβλία «ξεχνούν» τον αναγνώστη. Δεν τον ξεχνούν από αδιαφορία, αλλά από πληρότητα. Είναι τόσο μεγαλύτερα από την προσωπική μας εμπειρία ώστε δεν μπορούν να περιοριστούν σε αυτήν. Μας φιλοξενούν για λίγο και ύστερα μας αφήνουν να φύγουμε.

Και όταν επιστρέφουμε χρόνια αργότερα, συμβαίνει κάτι παράδοξο. Νομίζουμε ότι ξαναβρίσκουμε το ίδιο βιβλίο, αλλά εκείνο δεν θυμάται τίποτα από την προηγούμενη συνάντησή μας. Εμείς έχουμε αλλάξει. Το βιβλίο παραμένει εκεί, ατάραχο, σαν να μας συναντά για πρώτη φορά.

Ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη μορφή ομορφιάς στη λογοτεχνία: όχι να μας κρατά αιχμαλώτους στη μνήμη της, αλλά να μας επιτρέπει να χαθούμε μέσα της. Γιατί τα όμορφα βιβλία δεν γράφονται για έναν αναγνώστη. Γράφονται για τον χρόνο. Και ο χρόνος, όπως όλα τα μεγάλα πράγματα, ξεχνά τα ονόματά μας.