Το Σκάκι.

Υπάρχουν παιχνίδια που γεννήθηκαν για να περνά η ώρα και παιχνίδια που μοιάζουν να γεννήθηκαν για να εξηγούν τον κόσμο. Το σκάκι ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Πάνω σε ένα ασπρόμαυρο τετράγωνο σύμπαν, λίγα ξύλινα κομμάτια αφηγούνται εδώ και αιώνες όσα συμβαίνουν στις ανθρώπινες ζωές και στις ανθρώπινες κοινωνίες.

Κάθε παρτίδα αρχίζει με απόλυτη ισότητα. Οι δύο πλευρές έχουν τα ίδια πιόνια, τους ίδιους αξιωματικούς, τους ίδιους ίππους και τους ίδιους πύργους. Όπως όμως συμβαίνει και στη ζωή, η ισότητα της αφετηρίας δεν εγγυάται την ισότητα της κατάληξης. Οι επιλογές, οι αποφάσεις, τα λάθη, οι ευκαιρίες και οι συγκυρίες μεταβάλλουν συνεχώς την ισορροπία.

Τα πιόνια είναι οι αφανείς πρωταγωνιστές. Προχωρούν αργά, σχεδόν ταπεινά, ένα βήμα κάθε φορά. Κι όμως, χωρίς αυτά δεν υπάρχει στρατηγική ούτε νίκη. Κάπως έτσι γράφεται και η ιστορία. Τα σχολικά βιβλία θυμούνται βασιλιάδες, στρατηγούς και αυτοκράτορες, όμως τα μεγάλα γεγονότα στηρίζονται πάντοτε στις αμέτρητες μικρές κινήσεις των απλών ανθρώπων. Οι αυτοκρατορίες υψώνονται πάνω στους ώμους εκείνων που σπάνια αναφέρονται με το όνομά τους.

Ο βασιλιάς είναι το πιο σημαντικό κομμάτι και ταυτόχρονα το πιο αδύναμο. Μπορεί να καθορίζει την τύχη της παρτίδας, αλλά μετακινείται αργά και προσεκτικά. Το παράδοξο αυτό επαναλαμβάνεται στην ιστορία. Η εξουσία συχνά φαίνεται πανίσχυρη, όμως είναι πιο εύθραυστη από όσο δείχνει. Ένας θρόνος μπορεί να ανατραπεί, μια κυβέρνηση να καταρρεύσει, μια αυτοκρατορία να διαλυθεί. Η ισχύς δεν είναι πάντα συνώνυμη της αντοχής.

Οι μεγάλοι σκακιστές γνωρίζουν ότι δεν αρκεί να βλέπεις την επόμενη κίνηση. Πρέπει να φαντάζεσαι πολλές κινήσεις μπροστά. Το ίδιο ισχύει και για τους ανθρώπους και για τα έθνη. Οι αποφάσεις του παρόντος ταξιδεύουν στο μέλλον, συχνά πολύ μακρύτερα από όσο υπολογίζουμε. Ένας πόλεμος, μια ανακάλυψη, μια ιδέα, ένας έρωτας, μια λέξη που ειπώθηκε τη σωστή ή τη λάθος στιγμή μπορούν να αλλάξουν ολόκληρη την παρτίδα.

Κι όμως, όσο τέλειο κι αν φαίνεται το σχέδιο, υπάρχει πάντοτε το απρόβλεπτο. Μια λανθασμένη εκτίμηση, μια απροσδόκητη θυσία, μια κίνηση που κανείς δεν περίμενε. Η ιστορία είναι γεμάτη από τέτοιες στιγμές. Η ζωή ακόμη περισσότερες. Εκεί όπου όλα μοιάζουν προδιαγεγραμμένα, εμφανίζεται ξαφνικά ένας νέος δρόμος.

Ίσως γι' αυτό το σκάκι μας γοητεύει τόσο βαθιά. Δεν είναι απλώς ένα παιχνίδι στρατηγικής. Είναι ένας καθρέφτης της ανθρώπινης κατάστασης. Μας θυμίζει ότι καμία θέση δεν είναι αιώνια, καμία νίκη οριστική και καμία ήττα αμετάκλητη. Ακόμη και το πιο ταπεινό πιόνι μπορεί να φτάσει στην τελευταία γραμμή και να μεταμορφωθεί σε βασίλισσα.

Η ζωή και η ιστορία μοιάζουν τελικά με μια ατελείωτη σκακιστική παρτίδα. Οι γενιές διαδέχονται η μία την άλλη όπως οι κινήσεις πάνω στη σκακιέρα. Άλλες χτίζουν πλεονεκτήματα, άλλες διορθώνουν λάθη, άλλες θυσιάζονται για έναν σκοπό που θα δικαιωθεί αργότερα. Και όταν η παρτίδα τελειώσει, τα κομμάτια επιστρέφουν στο ίδιο κουτί. Όχι όμως και οι κινήσεις τους. Αυτές μένουν χαραγμένες στη μνήμη των ανθρώπων, όπως οι πράξεις μένουν χαραγμένες στην ιστορία.