Οι λευκοί κορμοί των ελιών.

 

Υπάρχουν εικόνες της ελληνικής υπαίθρου τόσο οικείες, ώστε σπάνια αναρωτιόμαστε για το νόημά τους. Μία από αυτές είναι οι λευκοί ασβεστωμένοι κορμοί των ελιών. Τους συναντά κανείς σε κάμπους και πλαγιές, από τη Μεσσηνία έως την Κρήτη, σαν να συμμετέχουν σε μια σιωπηλή τελετουργία που επαναλαμβάνεται εδώ και γενιές. Ο αγρότης περνά τον ασβέστη στον κορμό για πρακτικούς λόγους· όμως η πράξη αυτή φαίνεται να κρύβει και κάτι βαθύτερο.

Η ελιά είναι δέντρο της αντοχής. Ζει περισσότερο από τους ανθρώπους που τη φροντίζουν και συχνά περισσότερο από τα σπίτια που χτίζουν γύρω της. Ο κορμός της, στριφτός και ρυτιδωμένος, μοιάζει με καταγραφή χρόνου. Κάθε σχισμή και κάθε εξόγκωμα είναι ένα ίχνος από χειμώνες, ξηρασίες και ανέμους. Όταν ο άνθρωπος τον ασβεστώνει, δεν καλύπτει αυτή την ιστορία· αντιθέτως την αναδεικνύει. Το λευκό χρώμα κάνει το δέντρο να ξεχωρίζει μέσα στο πράσινο του ελαιώνα, σαν να το φωτίζει.

Βεβαίως, ο ασβέστης προστατεύει τον κορμό από τον καυτό ήλιο, περιορίζει ορισμένα παράσιτα και βοηθά στη διατήρηση της υγείας του δέντρου. Όμως η γεωργία σπάνια είναι μόνο τεχνική. Ο άνθρωπος της γης δεν ενεργεί πάντοτε ως διαχειριστής μιας παραγωγικής μονάδας. Συχνά δρα ως φύλακας ενός κόσμου. Το ασβέστωμα είναι μια πράξη φροντίδας, μια χειρονομία που δηλώνει πως το δέντρο δεν είναι απλώς εργαλείο παραγωγής αλλά σύντροφος ζωής.

Ίσως γι’ αυτό οι λευκοί κορμοί προκαλούν μια παράξενη αισθητική συγκίνηση. Το λευκό του ασβέστη θυμίζει τα κυκλαδίτικα σπίτια, τα ξωκλήσια, τους μαντρότοιχους των χωριών. Είναι σαν η ανθρώπινη παρουσία να απλώνεται διακριτικά πάνω στη φύση, όχι για να την κατακτήσει αλλά για να συνομιλήσει μαζί της. Η ελιά παραμένει άγρια και αρχαία· ο ασβέστης είναι η υπογραφή του ανθρώπου επάνω της.

Κοιτάζοντας έναν ελαιώνα με ασβεστωμένους κορμούς από μακριά, θαρρεί κανείς ότι τα δέντρα φορούν ένα κοινό ένδυμα. Σαν γέροντες που συγκεντρώθηκαν για μια γιορτή και ντύθηκαν με τα καλά τους. Η εικόνα αυτή δεν έχει μόνο αγροτική αξία· έχει και πολιτισμική. Αποκαλύπτει έναν τρόπο ζωής όπου η χρησιμότητα και η ομορφιά δεν ήταν αντίθετες έννοιες. Οτιδήποτε ήταν χρήσιμο όφειλε να είναι και όμορφο, και οτιδήποτε ήταν όμορφο έπρεπε να υπηρετεί έναν σκοπό.

Έτσι, οι λευκοί κορμοί των ελιών δεν είναι απλώς ένα γεωργικό τέχνασμα. Είναι ένα μικρό μάθημα για τη σχέση ανθρώπου και φύσης. Μας θυμίζουν ότι η φροντίδα μπορεί να αφήνει ίχνη ορατά και ότι η αισθητική γεννιέται συχνά από τις πιο ταπεινές ανάγκες. Κάτω από το φως του καλοκαιριού, οι ασβεστωμένες ελιές μοιάζουν να δηλώνουν πως η γεωργία δεν είναι μόνο παραγωγή καρπού· είναι και καλλιέργεια μνήμης, τόπου και βλέμματος.