Ιστορίες της Ανατολής.

Οι «Ιστορίες της Ανατολής» της Μαργκερίτ Γιουρσενάρ: Ένα Μαγικό Ταξίδι Ανάμεσα στον Μύθο και τη Φιλοσοφία.

Αν υπάρχει ένα βιβλίο που καταφέρνει να συμπυκνώσει την ομορφιά του παγκόσμιου πολιτισμού σε λίγες μόνο σελίδες, αυτό είναι αναμφίβολα οι «Ιστορίες της Ανατολής» (Nouvelles orientales) της κορυφαίας Γαλλίδας συγγραφέως Μαργκερίτ Γιουρσενάρ. Πρόκειται για μια συλλογή ιστοριών που ακροβατούν ανάμεσα στο παραμύθι, τον θρύλο και τον βαθύ φιλοσοφικό στοχασμό, προσφέροντας στους αναγνώστες μια μοναδική λογοτεχνική εμπειρία.

Πότε και Πώς Γράφτηκε: Η Ελληνική Έμπνευση και ο Ανδρέας Εμπειρίκος.

Το βιβλίο γεννήθηκε κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930, μιας περιόδου έντονων αναζητήσεων και μεγάλων ταξιδιών για τη Γιουρσενάρ. Ο καταλύτης για τη συγγραφή του ήταν η Ελλάδα και η γνωριμία της με τον σπουδαίο Έλληνα υπερρεαλιστή ποιητή Ανδρέα Εμπειρίκο. Το καλοκαίρι του 1935, οι δυο τους πραγματοποίησαν ένα μεγάλο θαλάσσιο ταξίδι στο Αιγαίο, πέρασαν εν πλω από το Άγιο Όρος και κατέληξαν στη Μαύρη Θάλασσα.

Η ερωτική και πνευματική ένταση εκείνης της περιόδου, σε συνδυασμό με το ελληνικό φως, τα αρχαία λιμάνια και τις τοπικές παραδόσεις των Βαλκανίων, πυροδότησαν τη φαντασία της συγγραφέως. Η Γιουρσενάρ άρχισε να γράφει τις ιστορίες αποτυπώνοντας την ατμόσφαιρα της Εγγύς Ανατολής, ενώ αργότερα πρόσθεσε μύθους από την Άπω Ανατολή. Ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, αφιέρωσε ολόκληρο το βιβλίο στον Ανδρέα Εμπειρίκο, μια αφιέρωση που κράτησε σε όλες τις μετέπειτα εκδόσεις.

Το βιβλίο εκδόθηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι το 1938 από τον διάσημο εκδοτικό οίκο Gallimard. Αρκετά χρόνια αργότερα, το 1978, η Γιουρσενάρ προχώρησε σε μια μικρή αναθεώρηση των κειμένων, διορθώνοντας κάποιες λεπτομέρειες στο στυλ, χωρίς όμως να αλλοιώσει την αρχική, μαγική τους ατμόσφαιρα. Στην Ελλάδα, το έργο κυκλοφορεί είτε ως «Διηγήματα της Ανατολής» (Εκδόσεις Χατζηνικολή) είτε ως «Ιστορίες της Ανατολής» (Εκδόσεις Πατάκη).

Περιεχόμενο: Οι 10 Σταθμοί του Ταξιδιού.

Η συλλογή αποτελείται από 10 αυτοτελή διηγήματα, όπου η «Ανατολή» δεν είναι απλά ένας γεωγραφικός όρος, αλλά ένας μυθικός χώρος που εκτείνεται από τα Βαλκάνια μέχρι την Ιαπωνία:

Πώς σώθηκε ο Βάνγκ-Φο: Ένας γέρος Κινέζος ζωγράφος καταδικάζεται σε θάνατο, αλλά σώζεται δραπετεύοντας μέσα στον ίδιο του τον πίνακα.

Το χαμόγελο του Μάρκο: Ο Σέρβος ήρωας Μάρκο Κράλιεβιτς αντιμετωπίζει τα βασανιστήρια των Τούρκων με ένα ανεπαίσθητο, περήφανο χαμόγελο.

Το γάλα του θανάτου: Μια νεαρή μάνα χτίζεται ζωντανή στα θεμέλια ενός πύργου στα Βαλκάνια, αλλά ζητά να μείνει ελεύθερο το στήθος της για να θρέψει το μωρό της.

Ο τελευταίος έρωτας του πρίγκιπα Γκέντζι: Μια μελαγχολική ιστορία στην Ιαπωνία για τα γηρατειά και την απώλεια της ομορφιάς.

Ο άνθρωπος που αγάπησε τις Νεράιδες: Ένας νεαρός στην ελληνική ύπαιθρο χάνει τα λογικά του από τη γοητεία των υπερφυσικών πλασμάτων.

Η Παναγιά η Χελιδονού: Ένας μοναχός στην Αττική προσπαθεί να διώξει τις αρχαίες νύμφες, αλλά τελικά η χριστιανική πίστη συμφιλιώνεται με την παγανιστική φύση.

Η χήρα Αφροδισία: Μια σκληρή ιστορία έρωτα, εκδίκησης και θανάτου στην ελληνική επαρχία.

Η αποκεφαλισμένη Κάλι: Ένας ινδουιστικός μύθος για τη θεά Κάλι και την αιώνια πάλη ανάμεσα στο σώμα (τις γήινες επιθυμίες) και το πνεύμα.

Το τέλος του Μάρκο Κράλιεβιτς: Ο γέρος πλέον ήρωας των Βαλκανίων έρχεται αντιμέτωπος με το αναπόφευκτο πέρασμα του χρόνου.

Η θλίψη του Κορνήλιου Μπεργκ: Ένας Ολλανδός ζωγράφος, έχοντας ταξιδέψει στην Ανατολή, επιστρέφει στη δύση και στοχάζεται πάνω στη φθορά της δημιουργίας. 

Λογοτεχνική Δύναμη.

Το μεγάλο επίτευγμα της Γιουρσενάρ σε αυτό το βιβλίο είναι ότι δεν αντιγράφει απλώς παλιούς μύθους, αλλά τους ξαναγράφει από την αρχή, μπολιάζοντάς τους με σύγχρονα φιλοσοφικά ερωτήματα.

Η Υπέρτατη Δύναμη της Τέχνης: Στο έργο της Γιουρσενάρ, η τέχνη δεν είναι διακοσμητική· είναι μια δύναμη ανώτερη από την ίδια τη ζωή και τον θάνατο (όπως φαίνεται καθαρά στον Βάνγκ-Φο). Η τέχνη προσφέρει την απόλυτη ελευθερία.

Το Πάθος ως Μοίρα: Οι ήρωές της κινούνται από ακραία πάθη -είτε πρόκειται για ερωτική επιθυμία, είτε για πατριωτικό καθήκον, είτε για την αναζήτηση του θείου. Αυτό το πάθος συχνά τους οδηγεί στην καταστροφή, αλλά ταυτόχρονα τους εξυψώνει.

Η Γλώσσα και το Ύφος: Η γραφή της είναι κρυστάλλινη, αυστηρή και κλασική, αλλά ταυτόχρονα βαθιά ποιητική και αισθησιακή. Καταφέρνει να δημιουργεί πλούσιες, ζωντανές εικόνες με ελάχιστες, προσεκτικά επιλεγμένες λέξεις.

«Ο γέρος ζωγράφος Βάνγκ-Φο είχε αγαπήσει την εικόνα των πραγμάτων και όχι τα ίδια τα πράγματα. [...] Ο Αυτοκράτορας του είπε: "Σου πήρα τα μάτια γιατί οι πίνακές σου με έκαναν να μισήσω τον κόσμο μου· η πραγματικότητα δεν ήταν ποτέ τόσο όμορφη όσο τα δικά σου χρώματα". Όμως ο Βάνγκ-Φο, κρατώντας το πινέλο του, άπλωσε μια τελευταία στρώση γαλάζιου πάνω στο πανί. Η βάρκα που είχε ζωγραφίσει άρχισε να κουνιέται στο νερό. Ο γέρος δάσκαλος επιβιβάστηκε σε αυτήν, άνοιξε τα πανιά και χάθηκε για πάντα μέσα στον ίδιο του τον πίνακα, εκεί όπου κανένας αυτοκράτορας δεν μπορούσε πια να τον αγγίξει.»

Συμπέρασμα:

Οι «Ιστορίες της Ανατολής» είναι ένα διαχρονικό βιβλίο-γέφυρα ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση, ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Η Μαργκερίτ Γιουρσενάρ μάς υπενθυμίζει ότι, παρά τις γεωγραφικές ή χρονικές αποστάσεις, οι ανθρώπινες αγωνίες για τον έρωτα, τον θάνατο, την ομορφιά και τον χρόνο παραμένουν παντού και πάντα οι ίδιες. Είναι η ιδανική εισαγωγή στο έργο της συγγραφέως και ένα απαραίτητο ανάγνωσμα για κάθε εραστή της καλής λογοτεχνίας.