Καθρέφτες.

Εδουάρδο Γκαλεάνο -«Καθρέφτες»: Η Ιστορία του Κόσμου μέσα από τα Μάτια των Αφανών.

Τι θα συνέβαινε αν η ιστορία της ανθρωπότητας δεν γραφόταν από τους στρατηγούς, τους βασιλιάδες και τους κατακτητές, αλλά από εκείνους που έμειναν στο περιθώριο; Ο σπουδαίος Ουρουγουανός συγγραφέας και δημοσιογράφος Εδουάρδο Γκαλεάνο ανέλαβε να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα, παραδίδοντας ένα από τα πιο συγκλονιστικά έργα της σύγχρονης λογοτεχνίας.

Το βιβλίο «Καθρέφτες: Μια σχεδόν παγκόσμια ιστορία» δεν είναι απλώς ένα βιβλίο ιστορίας· είναι ένα πολιτικό μανιφέστο, ένα εκτενές ποίημα και μια πράξη δικαιοσύνης απέναντι στη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας.

Το βιβλίο εκδόθηκε για πρώτη φορά το 2008 με τον πρωτότυπο τίτλο «Espejos: Una historia casi universal». Ο Γκαλεάνο αφιέρωσε χρόνια έρευνας για να συγκεντρώσει διάσπαρτες ψηφίδες από τη μυθολογία, την ανθρωπολογία και την παγκόσμια ιστορία. Στόχος του ήταν να «σπάσει» τον καθρέφτη της επίσημης δυτικής ιστορίας και να ανασυνθέσει τα κομμάτια του, δείχνοντας τα είδωλα που η εξουσία προσπάθησε επιμελώς να κρύψει ή να παραμορφώσει.

Η δομή του βιβλίου είναι μοναδική. Αποτελείται από σχεδόν 600 σύντομες ιστορίες (βινιέτες), διατεταγμένες σε χαλαρή χρονολογική σειρά.

Η αφήγηση ξεκινά από τη δημιουργία του κόσμου, τους πρώτους ανθρώπους στην Αφρική και τους αρχαίους μύθους. Στη συνέχεια, διατρέχει τους μεγάλους πολιτισμούς, τον Μεσαίωνα, την αιματηρή κατάκτηση της Αμερικής, τη Βιομηχανική Επανάσταση, τους Παγκόσμιους Πολέμους και φτάνει μέχρι τις σύγχρονες εισβολές στο Ιράκ και την παγκοσμιοποίηση του 21ου αιώνα.

Ο Γκαλεάνο δεν εστιάζει στις μεγάλες μάχες, αλλά στις λεπτομέρειες της καθημερινότητας: στη γέννηση της μουσικής, στην εφεύρεση της γραφής, στην καταγωγή των προκαταλήψεων και στις μικρές, καθημερινές επαναστάσεις.

Το ύφος του Γκαλεάνο είναι κομψό, ειρωνικό, βαθιά ανθρώπινο και γεμάτο λυρισμό. Τι λέει χαρακτηριστικά ο μεγάλος συγγραφέας:

-Για την κοινή καταγωγή όλων  των ανθρώπων και τον ρατσισμό: «Το ανθρώπινο ταξίδι πάνω στη γη άρχισε στην Αφρική. Αποκεί ξεκίνησαν να κατακτήσουν τον πλανήτη οι πρόγονοί μας... Διαφορετικοί δρόμοι δημιούργησαν διαφορετικούς προορισμούς, και ο ήλιος ανέλαβε να μοιράσει τα χρώματα. Τώρα πια, οι λευκοί άντρες και οι λευκές γυναίκες, που νιώθουν τρόμο για το παρελθόν τους, έχουν ξεχάσει ότι όλοι είμαστε μετανάστες και ότι καταγόμαστε από μαύρες μήτρες».

-Για την υποκρισία της ιστοριογραφίας: «Η επίσημη ιστορία λέει ότι ο Βάσκο Νούνιες ντε Μπαλμπόα ήταν ο πρώτος άνθρωπος που είδε και τους δύο ωκεανούς μαζί, από μια κορυφή στον Παναμά. Οι άνθρωποι που έμεναν εκεί, τυφλοί ήταν; Ποιοι έδωσαν ονόματα σε πράγματα που είχαν ήδη όνομα;»

-Για τη φύση και τον καπιταλισμό: «Στις μέρες μας, ο κόσμος οργανώνει τα νεκροταφεία του για να θάψει τη φύση. Η φύση, που κάποτε φαινόταν αιώνια, τώρα μας ζητάει ελεημοσύνη».

-Για τη θέση της γυναίκας: «Για αιώνες, οι γυναίκες έπλεναν τα ρούχα των ηρώων και καθάριζαν τα αίματα από τα πατώματα μετά τις μεγάλες μάχες. Κανείς δεν έγραψε τα ονόματά τους, αλλά χωρίς αυτές, η ιστορία θα είχε μυρίσει σαπίλα».

Οι «Καθρέφτες» δεν είναι μια απλή εξιστόρηση του παρελθόντος, αλλά ένα εργαλείο για την κατανόηση του παρόντος. Τα βασικά μηνύματα που αφήνει ο Γκαλεάνο στον αναγνώστη είναι:

- Η αποδόμηση της «Ιστορίας των Νικητών»: Ο συγγραφέας μάς προτρέπει να αμφισβητούμε τα σχολικά βιβλία και τις επίσημες αφηγήσεις. Μας θυμίζει ότι τον Λευκό Οίκο τον έχτισαν μαύροι σκλάβοι και ότι οι «ανακαλύψεις» των Ευρωπαίων ήταν συχνά γενοκτονίες.

- Η ανάδειξη των Αφανών: Δίνει φωνή σε όσους στερήθηκαν το δικαίωμα στην έκφραση: στις γυναίκες, στους ιθαγενείς, στους σκλάβους, στους εργάτες και στους αιρετικούς.

- Ο φόβος ως εργαλείο ελέγχου: Ο Γκαλεάνο αναλύει πώς οι κυβερνήσεις και τα μεγάλα συμφέροντα χρησιμοποιούν τον φόβο (τον φόβο για τον ξένο, τον φόβο για την κρίση, τον φόβο για τον πόλεμο) για να κρατούν τους λαούς υποταγμένους.

- Η ελπίδα της αξιοπρέπειας: Παρά τη σκληρότητα των θεμάτων, το βιβλίο δεν είναι πεσιμιστικό. Υμνεί το ανθρώπινο πνεύμα, τη δημιουργικότητα, την αλληλεγγύη και τη δύναμη της αντίστασης.

Οι "Καθρέφτες" είναι ένα βιβλίο-γιατρικό ενάντια στην αμνησία της εποχής μας. Σε έναν κόσμο που τρέχει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και ξεχνά εύκολα, ο Γκαλεάνο μάς αναγκάζει να σταματήσουμε, να κοιτάξουμε το είδωλό μας στον καθρέφτη και να αναλογιστούμε: Ποιοι είμαστε, από πού ερχόμαστε και τι κόσμο θέλουμε να φτιάξουμε;