Για να μην σου ψήσουν το ψάρι στα χείλη, φά’το ωμό...

«Για να μην σου ψήσουν το ψάρι στα χείλη, φά’το ωμό» -μοιάζει με μια προφορική προειδοποίηση, σχεδόν παροιμία που δεν πρόλαβε να γίνει επίσημη σοφία. Κι όμως, μέσα της κρύβει μια ολόκληρη στάση απέναντι στον λόγο, την εμπειρία και την παραμόρφωση του νοήματος.

Το “ψήσιμο” των λέξεων είναι αυτό που συμβαίνει όταν η πραγματικότητα περνά από πολλά φίλτρα: από την πρόθεση, από τον φόβο, από την κοινωνική ευπρέπεια, από την ανάγκη να ακουστεί πιο εύπεπτη απ’ όσο είναι. Ό,τι ήταν κάποτε ωμό, δηλαδή άμεσο, γίνεται σταδιακά μαγειρεμένο: χάνει την έντασή του, αλλά κερδίζει διάρκεια. Κι έτσι γεννιέται το ερώτημα: τι αξίζει περισσότερο, η αλήθεια ή η αντοχή της;

Το ωμό, όπως το ωμό ψάρι, δεν κρύβεται. Δεν έχει περάσει από τη φωτιά της ερμηνείας. Είναι επικίνδυνο, γιατί δεν έχει εξημερωθεί. Μπορεί να σοκάρει, να ξενίσει, να μη χωρά εύκολα στη γλώσσα που έχει συνηθίσει τα πάντα να είναι “καλομαγειρεμένα”. Όμως αυτή η ωμότητα είναι και μια μορφή καθαρότητας: δεν έχει προλάβει να γίνει αφήγηση, ούτε δικαιολογία.

Αντίθετα, το “ψημένο στα χείλη” είναι ο λόγος που έχει ήδη διαμορφωθεί πριν ειπωθεί. Είναι η εμπειρία που έχει περάσει από στόματα άλλων, από φόβους, από διορθώσεις και κοινωνικά φίλτρα. Όταν φτάνει σε εμάς, δεν είναι πια γεγονός· είναι εκδοχή γεγονότος. Κι εκεί γεννιέται μια λεπτή απώλεια: η αίσθηση ότι ακούμε κάτι που έχει ήδη απομακρυνθεί από την αρχική του πηγή.

Ίσως όμως η σοφία της φράσης να μην είναι απόλυτη. Διότι το ωμό δεν είναι πάντα αλήθεια, όπως και το μαγειρεμένο δεν είναι πάντα ψέμα. Υπάρχει και μια άλλη διάσταση: η ανάγκη της επεξεργασίας, της σκέψης, της απόστασης. Ο άνθρωπος δεν ζει μόνο από το άμεσο, αλλά και από το μεσολαβημένο.

Κι έτσι, ανάμεσα στο ωμό και στο ψημένο, σχηματίζεται ένας χώρος ενδιάμεσος- εκεί όπου ο λόγος προσπαθεί να μείνει ζωντανός χωρίς να γίνει τραχύς, και να γίνει κατανοητός χωρίς να χάσει την έντασή του. Εκεί ίσως βρίσκεται και το πιο δύσκολο είδος αλήθειας: αυτή που δεν χρειάζεται ούτε φωτιά για να επιβληθεί, ούτε ωμότητα για να ακουστεί.