Ο Καλός Στρατιώτης Σβέικ.

Ο Καλός Στρατιώτης Σβέικ: Όταν ο Παραλογισμός του Στρατού Νικιέται με «Ηλιθιότητα».

Υπάρχει ένα παλιό ρητό που ψιθυρίζεται σε κάθε στρατόπεδο του κόσμου: «Εκεί που σταματά η λογική, ξεκινά ο στρατός». Αν αναζητά κανείς τη λογοτεχνική βίβλο αυτής της φράσης, δεν θα τη βρει σε κάποιο βαρύγδουπο πολιτικό δοκίμιο, αλλά στις σελίδες ενός από τα πιο αστεία και ανατρεπτικά βιβλία του 20ού αιώνα: στον «Καλό Στρατιώτη Σβέικ» του Τσέχου συγγραφέα Γιαροσλάβ Χάσεκ.

Γραμμένο αμέσως μετά τη δίνη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, το μυθιστόρημα ακολουθεί τον Γιόζεφ Σβέικ, έναν ανθρωπάκο που βγάζει το ψωμί του πουλώντας κακότεχνα σκυλιά με πλαστά πιστοποιητικά ράτσας. Όταν ξεσπά ο πόλεμος, ο Σβέικ καλείται να υπηρετήσει την Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία, παρά το γεγονός ότι έχει πάρει επίσημο απαλλακτικό λόγω «χρόνιας ηλιθιότητας».

Η Υπερβολική Υπακοή ως Όπλο Μαζικής Καταστροφής.

Το μεγαλείο του Σβέικ δεν κρύβεται στην ηρωική αντίσταση, αλλά στην απόλυτη, γρανιτένια συμμόρφωσή του. Ο Σβέικ δεν αντιμιλά, δεν επαναστατεί, δεν κρύβεται. Αντίθετα, εκτελεί κάθε παράλογη, γραφειοκρατική διαταγή των ανωτέρων του κατά γράμμα και με έναν σχεδόν τρομακτικό ενθουσιασμό.

Όταν του ζητούν να βρει έναν σκύλο για τον διοικητή του, πηγαίνει και κλέβει τον σκύλο ενός ανώτερου συνταγματάρχη. Όταν τον στέλνουν να παραδώσει ένα απόρρητο γράμμα, καταφέρνει να χαθεί σε μια ατελείωτη, κυκλική πορεία, πείθοντας τους πάντες στον δρόμο του για τις αγνές του προθέσεις, ενώ την ίδια ώρα η μονάδα του τον ψάχνει ως κατάσκοπο.

Αυτή η τυφλή υπακοή λειτουργεί ως ο απόλυτος καθρέφτης του συστήματος. Η στρατιωτική μηχανή, μαθημένη να απαιτεί τυφλή πειθαρχία, βραχυκυκλώνει μπροστά σε έναν στρατιώτη που είναι «πιο βασιλικός από τον βασιλιά». Ο Σβέικ γίνεται ένας ιός μέσα στο λογισμικό του στρατού: τους οδηγεί στην τρέλα απλώς και μόνο επειδή κάνει ακριβώς αυτό που του ζήτησαν.

Το Αιώνιο Μυστήριο: Βλάκας ή Ιδιοφυΐα;

Κατά τη διάρκεια του βιβλίου, αξιωματικοί, γιατροί, δικαστές και χωροφύλακες προσπαθούν να λύσουν ένα μυστήριο: Είναι ο Σβέικ ένας ανίατος ηλίθιος ή ένας σατανικά έξυπνος σαμποτέρ;

Ο Χάσεκ αφήνει σκόπιμα το ερώτημα αναπάντητο. Η «ηλιθιότητα» του Σβέικ είναι η πανοπλία του. Σε έναν κόσμο όπου οι λογικοί άνθρωποι σχεδιάζουν σφαγές στα χαρακώματα και οι μεθυσμένοι αξιωματικοί παίζουν τις ζωές των στρατιωτών στα χαρτιά, η μόνη λογική αντίδραση είναι η προσποίηση της απόλυτης αφέλειας. Υποδυόμενος τον τρελό, ο Σβέικ παραμένει ο μόνος υγιής.

Μια ιστορία που αφορά κάθε φαντάρο.

Αν και το βιβλίο γράφτηκε πριν από έναν αιώνα για έναν στρατό που δεν υπάρχει πια, παραμένει σοκαριστικά επίκαιρο. Κάθε άνθρωπος που έχει υπηρετήσει τη θητεία του –ιδιαίτερα στην Ελλάδα της ατέλειωτης αγγαρείας, του «βύσματος» και της σκοπιάς– θα αναγνωρίσει στις σελίδες του Χάσεκ γνώριμες καταστάσεις:

Τον διοικητή που ενδιαφέρεται μόνο για το αν είναι βαμμένα τα ντουβάρια.

Τις άσκοπες μετακινήσεις που γίνονται μόνο και μόνο για να γεμίσουν τα χαρτιά της γραμματείας.

Την ανάγκη του απλού ανθρώπου να «λουφάρει» για να σώσει την ψυχική του υγεία.

Ο «Καλός Στρατιώτης Σβέικ» δεν είναι απλώς μια αντιπολεμική σάτιρα. Είναι ένας ύμνος στον μικρό, καθημερινό άνθρωπο που, στερούμενος τη δύναμη της εξουσίας, επιστρατεύει το χιούμορ, την υπομονή και την εσκεμμένη τρέλα για να επιβιώσει απέναντι στον παραλογισμό των ισχυρών.