Ελευθερία.

Η ελευθερία είναι από εκείνες τις λέξεις που τις προφέρουμε εύκολα, αλλά τις κατακτούμε δύσκολα. Είναι μικρή σε μέγεθος, μα τόσο μεγάλη σε νόημα, ώστε κάθε εποχή τη γεμίζει με διαφορετικό περιεχόμενο. Για άλλους είναι η απουσία δεσμών· για άλλους η δυνατότητα της επιλογής· για άλλους η γενναιότητα να αναλαμβάνει κανείς το κόστος των αποφάσεών του.

Οι λαοί έχτισαν την ιστορία τους γύρω από αυτή τη λέξη. Πολέμησαν, θυσιάστηκαν, έγραψαν συντάγματα, ύψωσαν σημαίες και τραγούδησαν ύμνους. Κι όμως, κάθε γενιά ανακαλύπτει ότι η ελευθερία δεν είναι ένα τρόπαιο που κερδίζεται μία φορά. Είναι μια καθημερινή άσκηση ευθύνης. Αν πάψει να τη φροντίζει, τη χάνει χωρίς να το αντιληφθεί.

Υπάρχει όμως και μια άλλη, πιο αθόρυβη ελευθερία. Είναι εκείνη που γεννιέται μέσα στον άνθρωπο. Να μπορεί να σκέφτεται χωρίς φόβο, να αμφισβητεί χωρίς μίσος, να αγαπά χωρίς να κατέχει, να συγχωρεί χωρίς να ξεχνά. Ο άνθρωπος μπορεί να ζει σε έναν ελεύθερο τόπο και να παραμένει αιχμάλωτος των φόβων, της απληστίας, της ματαιοδοξίας ή των προκαταλήψεών του. Τα πιο ισχυρά κελιά δεν είναι πάντοτε χτισμένα από πέτρα· πολλές φορές είναι φτιαγμένα από συνήθειες και ψευδαισθήσεις.

Η ελευθερία δεν σημαίνει ότι όλα επιτρέπονται. Σημαίνει ότι κάθε πράξη συνοδεύεται από ευθύνη. Όπως ένα πουλί χρειάζεται τον ουρανό για να πετάξει, έτσι και η ελευθερία χρειάζεται την ηθική για να μη μετατραπεί σε αυθαιρεσία. Χωρίς σεβασμό προς τον άλλον, η ελευθερία γίνεται δύναμη του ισχυρού και όχι δικαίωμα όλων.

Ίσως γι' αυτό η ελευθερία μοιάζει με τον αέρα. Τη θεωρούμε δεδομένη όσο την έχουμε, αλλά αντιλαμβανόμαστε την αξία της μόνον όταν αρχίζει να λιγοστεύει. Δεν αγοράζεται, δεν χαρίζεται και δεν κληρονομείται. Κερδίζεται ξανά και ξανά, με γνώση, με θάρρος και με αλήθεια.

Στο τέλος, η ελευθερία δεν είναι ένας τόπος όπου φτάνει κανείς. Είναι ο τρόπος με τον οποίο επιλέγει να περπατά μέσα στον κόσμο: με το κεφάλι ψηλά, με καθαρή συνείδηση και με την επίγνωση ότι η δική του ελευθερία ολοκληρώνεται εκεί όπου αρχίζει η ελευθερία του άλλου.