«Τα όμορφα χωριά, όμορφα καίγονται.»

«Τα όμορφα χωριά όμορφα καίγονται» (1996) – Το Απόλυτο Βαλκανικό Παράδοξο.

Υπάρχουν αντιπολεμικές ταινίες που καταδικάζουν τον πόλεμο μελό και διδακτικά. Και υπάρχει και το «Τα όμορφα χωριά όμορφα καίγονται» (Lepa sela lepo gore) του Σέρβου σκηνοθέτη Σριντιάν Ντραγκόγιεβιτς, το οποίο σας πιάνει από τον λαιμό, σας ρουφάει στη λάσπη των χαρακωμάτων και σας αφήνει με ένα μόνιμο, πικρό μειδίαμα. Κυκλοφόρησε το 1996, μόλις έναν χρόνο μετά τη λήξη του πολέμου στη Βοσνία, και παραμένει ένα από τα πιο ακατέργαστα, οργισμένα και ειλικρινή κινηματογραφικά αριστουργήματα των Βαλκανίων.

Η Πλοκή: Από την Αδελφοσύνη στο Τούνελ του Τρόμου.

Η ταινία βασίζεται σε πραγματικά ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Βάνια Μπούλιτς. Παρακολουθεί δύο παιδικούς φίλους: τον Μίλαν (Σέρβο) και τον Χαλίλ (Μουσουλμάνο της Βοσνίας). Μεγάλωσαν μαζί, μοιράστηκαν ένα συνεργείο αυτοκινήτων και ονειρεύτηκαν το μέλλον. Όμως, με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, η ιστορία τους εγκλωβίζει σε αντίπαλα στρατόπεδα.

Το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας εξελίσσεται μέσα σε ένα εγκαταλελειμμένο τούνελ. Ο Μίλαν και μια ετερόκλητη διμοιρία Σέρβων στρατιωτών παγιδεύονται μέσα, ενώ ο Χαλίλ με τις δυνάμεις των Βοσνίων τους πολιορκούν από έξω. Το τούνελ – που κάποτε χτίστηκε στο όνομα της «Αδελφοσύνης και Ενότητας» του Τίτο – μετατρέπεται σε μια κλειστοφοβική μικρογραφία του ίδιου του εμφυλίου πολέμου.

Η Σκηνοθετική Μαεστρία: Το «Μπλέξιμο» του Χρόνου.

Ο Ντραγκόγιεβιτς χρησιμοποιεί ένα εξαιρετικό μοντάζ με συνεχή φλας-μπακ. Μεταφέρεται συνεχώς ανάμεσα σε τρεις χρονικές περιόδους:

-Στην ειδυλλιακή παιδική ηλικία των δύο φίλων τη δεκαετία του '80.

-Στην αποπνικτική πολιορκία μέσα στο σκοτεινό τούνελ το 1992.

-Σε ένα ψυχρό νοσοκομείο του Βελιγραδίου το 1994, όπου οι επιζώντες σακατεμένοι στρατιώτες νοσηλεύονται δίπλα-δίπλα με τους υποτιθέμενους εχθρούς τους.

Αυτή η αντίθεση ανάμεσα στην αθωότητα του παρελθόντος και τη φρίκη του παρόντος αναδεικνύει την απόλυτη παράνοια της σύγκρουσης. Πώς γίνεται οι άνθρωποι που χθες έπιναν μαζί, σήμερα να καίνε τα σπίτια των γειτόνων τους; 

Μαύρο Χιούμορ και Ωμός Ρεαλισμός.

Αυτό που κάνει την ταινία να ξεχωρίζει είναι η χρήση του καυστικού, βαλκανικού μαύρου χιούμορ. Οι στρατιώτες δεν παρουσιάζονται ως ιδεολόγοι ή ήρωες, αλλά ως καθημερινοί, ελαττωματικοί άνθρωποι: ένας κλέφτης, ένας εθνικιστής μεθύστακας, ένας νοσταλγός του κομμουνισμού. Τα αστεία τους είναι χυδαία, οι διάλογοί τους γεμάτοι ειρωνεία, αλλά αυτή ακριβώς η αυθεντικότητα κάνει την τραγωδία τους ακόμα πιο επώδυνη.

Η ταινία δεν χαρίζεται σε κανέναν. Αν και είναι σερβικής παραγωγής, δεν διστάζει να δείξει τις ωμότητες που διέπραξαν οι Σέρβοι, αποδεικνύοντας ότι στον πόλεμο η ηθική είναι το πρώτο θύμα.

Το «Τα όμορφα χωριά όμορφα καίγονται» είναι μια γροθιά στο στομάχι. Είναι μια ταινία σουρεαλιστική, βίαιη, αλλά και βαθιά ανθρώπινη. Μας υπενθυμίζει ότι η φωτιά του εθνικισμού και του μίσους μπορεί να κάψει ακόμα και τα πιο όμορφα χωριά, αφήνοντας πίσω της μόνο στάχτη και χαμένες ζωές.