Πώς η ίδια μας η σκέψη διαμορφώνει το ποιοι είμαστε.

Για πολλούς αιώνες πιστεύαμε ότι ο εγκέφαλος είναι ένα σχεδόν ακίνητο οικοδόμημα: γεννιόμαστε με ένα σύνολο νευρικών κυκλωμάτων και ζούμε μέσα στα όριά τους. Η σύγχρονη νευροεπιστήμη αποκάλυψε κάτι πολύ πιο συναρπαστικό. Ο εγκέφαλος μοιάζει περισσότερο με κήπο παρά με μνημείο. Αλλάζει, αναδιαμορφώνεται και ανασυντάσσεται διαρκώς.

Αυτή η ικανότητα ονομάζεται νευροπλαστικότητα.

Κάθε σκέψη που επαναλαμβάνεται, κάθε συναίσθημα που καλλιεργείται, κάθε συνήθεια που αποκτά διάρκεια αφήνει ένα μικρό αποτύπωμα στο νευρικό μας δίκτυο. Οι νευρώνες που ενεργοποιούνται μαζί τείνουν να συνδέονται ισχυρότερα μεταξύ τους. Έτσι, οι δρόμοι της σκέψης γίνονται με τον χρόνο λεωφόροι.

Ο αισιόδοξος άνθρωπος δεν γεννιέται πάντα αισιόδοξος. Συχνά εκπαιδεύει τον εγκέφαλό του να αναζητά πιθανότητες εκεί όπου άλλοι βλέπουν αδιέξοδα. Ο απαισιόδοξος, αντίστοιχα, μπορεί να έχει χαράξει μέσα του μονοπάτια αμφιβολίας και φόβου που επαναλαμβάνονται τόσο συχνά ώστε να μοιάζουν φυσικά.

Η σκέψη, λοιπόν, δεν είναι απλώς προϊόν του εγκεφάλου. Είναι και γλύπτης του.

Κάθε φορά που θυμόμαστε κάτι, το αναδημιουργούμε. Κάθε φορά που μαθαίνουμε, ο εγκέφαλος μεταβάλλεται. Κάθε φορά που επιμένουμε σε μια ιδέα, της δίνουμε βιολογική υπόσταση. Οι αφηρημένες έννοιες αποκτούν υλική μορφή μέσα στις συνάψεις και στα νευρωνικά δίκτυα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να γίνουμε οτιδήποτε απλώς σκεπτόμενοι. Η βιολογία, η κληρονομικότητα και οι εμπειρίες θέτουν όρια και προϋποθέσεις. Σημαίνει όμως ότι δεν είμαστε παθητικοί θεατές του εαυτού μας. Συμμετέχουμε καθημερινά στην κατασκευή του.

Ίσως γι' αυτό η ταυτότητα δεν είναι κάτι σταθερό. Είναι μια διαδικασία. Ένα έργο σε διαρκή εξέλιξη. Ο άνθρωπος που είμαστε σήμερα είναι, εν μέρει, το αποτέλεσμα των σκέψεων που επαναλάβαμε χθες. Και ο άνθρωπος που θα είμαστε αύριο διαμορφώνεται ήδη από τις σκέψεις που επιλέγουμε να καλλιεργήσουμε σήμερα.

Η νευροπλαστικότητα μάς υπενθυμίζει μια βαθιά αλήθεια: ο εγκέφαλος δεν καταγράφει απλώς τη ζωή μας. Τη μαθαίνει. Και καθώς τη μαθαίνει, αλλάζει. Μαζί του αλλάζουμε κι εμείς.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι απλό αλλά ουσιαστικό:

"Αν οι σκέψεις μας χτίζουν σιγά σιγά τον εγκέφαλό μας, τότε ποιον άνθρωπο κατασκευάζουμε αυτή τη στιγμή μέσα μας;"