Το Συμπόσιο.

Η Επανάσταση της Επιθυμίας: γιατί το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα είναι το απόλυτο εγχειρίδιο για τον Έρωτα.

Τι είναι ο έρωτας; Μια βιολογική ορμή, μια ψυχική ανάγκη, ή η αναζήτηση του χαμένου μας μισού; Περίπου το 385 π.Χ., ο Πλάτων συγκέντρωσε την πνευματική ελίτ της Αθήνας σε ένα σαλόνι για να απαντήσει σε αυτό ακριβώς το ερώτημα. Το αποτέλεσμα ήταν το «Συμπόσιο», ένας από τους πιο γοητευτικούς διαλόγους της παγκόσμιας γραμματείας, που μέχρι σήμερα ανατρέπει όσα νομίζουμε ότι ξέρουμε για την επιθυμία.

Το σκηνικό είναι απλό: ένας μεταμεσονύκτιος μαραθώνιος οινοποσίας στο σπίτι του ποιητή Αγάθωνα μετατρέπεται σε έναν διαγωνισμό ρητορείας. Οι καλεσμένοι αποφασίζουν να αφήσουν στην άκρη τις υπερβολές με το αλκοόλ και να προσφέρει ο καθένας από ένα εγκώμιο στον θεό Έρωτα.

Μέσα από επτά διαφορετικούς λόγους, το έργο ξεδιπλώνει τη φύση της ανθρώπινης έλξης, κορυφώνοντας σε ιδέες που άλλαξαν για πάντα τη φιλοσοφία και την ψυχολογία.

Το έργο δεν είναι μια απευθείας καταγραφή, αλλά μια αναδιήγηση σε δεύτερο βαθμό. Ο Απολλόδωρος μεταφέρει σε φίλους του όσα του διηγήθηκε ο Αριστόδημος, ο οποίος ήταν παρών στη θρυλική εκείνη βραδιά. Καθώς οι καλεσμένοι υπόφεραν από το μεθύσι της προηγούμενης ημέρας, αποφασίζουν να μην πιουν υπερβολικά και, αντί για άλλη διασκέδαση, να μιλήσει ο καθένας με τη σειρά του για τον Έρωτα. 

Οι 7 Κεντρικοί Λόγοι για τον Έρωτα.

Κάθε ομιλητής προσεγγίζει τον Έρωτα από τη δική του σκοπιά, αντιπροσωπεύοντας τη δική του ιδιότητα και κοσμοθεωρία.

Φαίδρος: Παρουσιάζει τον Έρωτα ως τον αρχαιότερο των θεών, ο οποίος εμπνέει στους ανθρώπους την ντροπή για τις αισχρές πράξεις και το φιλότιμο για τις γενναίες πράξεις. 

Παυσανίας: Διαχωρίζει τον Έρωτα σε δύο μορφές. Tον «Πάνδημο Έρωτα» (τον χυδαίο, σαρκικό που απευθύνεται στο σώμα) και τον «Ουράνιο Έρωτα» (τον ανώτερο, που στοχεύει στην καλλιέργεια της ψυχής και της αρετής).

Ερυξίμαχος: Επεκτείνει την έννοια σε συμπαντικό επίπεδο. Για εκείνον, ο Έρωτας είναι η καθολική δύναμη της αρμονίας που ισορροπεί τα αντίθετα στοιχεία στη φύση, την ιατρική και τη μουσική.

Αριστοφάνης: Διηγείται τον διάσημο μύθο των ανδρόγυνων πλασμάτων. Σύμφωνα με τον μύθο, οι άνθρωποι ήταν κάποτε διπλάσιοι και σφαιρικοί, αλλά ο Δίας τους έκοψε στη μέση. Έκτοτε, ο Έρωτας είναι η συνεχής αναζήτηση του χαμένου μας μισού για να ολοκληρωθούμε. 

Αγάθων: Εγκωμιάζει τον Έρωτα για την εξωτερική του ομορφιά, τη νεότητα και την τρυφερότητά του, αποδίδοντάς του όλες τις γνωστές αρετές με ποιητική διάθεση. 

Σωκράτης: Ανατρέπει τις προηγούμενες απόψεις, μεταφέροντας όσα του έμαθε η σοφή Διοτίμα από τη Μαντίνεια. Εξηγεί ότι ο Έρωτας δεν είναι θεός ούτε όμορφος, αλλά ένας «Δαίμονας» (διάμεσος), γιος του Πόρου (της αφθονίας) και της Πενίας (της φτώχειας). Είναι η αιώνια έλλειψη που αναζητά το καλό και το όμορφο. 

Αλκιβιάδης: Εισβάλλει στο συμπόσιο μεθυσμένος στο τέλος του έργου. Αντί να μιλήσει για τον Έρωτα, κάνει ένα παθιασμένο εγκώμιο για τον ίδιο τον Σωκράτη, παρουσιάζοντάς τον ως την απόλυτη ενσάρκωση του φιλοσοφικού έρωτα.

Η «Σκάλα» του Πλατωνικού Έρωτα.

Σήμερα, ο όρος «πλατωνικός έρωτας» έχει παρεξηγηθεί, καθώς συχνά σημαίνει μια σχέση καθαρά φιλική, χωρίς σαρκικό πάθος. Για τον Πλάτωνα, όμως, η αλήθεια είναι τελείως διαφορετική. Το πάθος είναι απαραίτητο, αλλά αποτελεί μόνο το πρώτο σκαλοπάτι μιας μεγάλης πνευματικής ανύψωσης:

Το Σώμα: Η διαδρομή ξεκινά από την έλξη για ένα όμορφο σώμα.

Τα Σώματα: Ο άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι η ομορφιά είναι ίδια σε όλα τα σώματα και ξεπερνά την εμμονή με το ένα.

Η Ψυχή: Το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στην εσωτερική ομορφιά, στον χαρακτήρα και στις αρετές της ψυχής.

Οι Θεσμοί και οι Επιστήμες: Η αγάπη επεκτείνεται στην ομορφιά των νόμων, των τεχνών και της γνώσης.

Η Ιδέα του Ωραίου: Στην κορυφή της σκάλας, ο άνθρωπος αντικρίζει το «Απόλυτο Ωραίο» -την καθαρή αλήθεια που δεν φθείρεται ποτέ.

Το έργο παραμένει επίκαιρο επειδή μας υπενθυμίζει ότι ο έρωτας δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα. Είναι η ανάγκη μας να ξεπεράσουμε τα όρια του εαυτού μας, να δημιουργήσουμε και, τελικά, να αγγίξουμε την αθανασία μέσα από την ομορφιά.