Ο "τρελός" που διώχνει την λύπη.

 

Αν έχετε βρεθεί ποτέ στους δρόμους της Νάπολης ή αν παρακολουθείτε την ιταλική ποπ κουλτούρα, είναι σχεδόν βέβαιο ότι έχετε ακούσει τη φράση «o’ pazz». Πίσω από αυτές τις δύο μικρές λέξεις κρύβεται μια ολόκληρη φιλοσοφία ζωής, άρρηκτα συνδεδεμένη με το ταπεραμέντο του ιταλικού Νότου.

Στη ναπολιτάνικη διάλεκτο, η φράση σημαίνει κυριολεκτικά «ο τρελός» (από το άρθρο o' που σημαίνει «ο» και τη λέξη pazzo που στα ιταλικά σημαίνει «τρελός»). Ωστόσο, για τους Ναπολιτάνους, η «τρέλα» αυτή δεν έχει αρνητική χροιά. Αντιπροσωπεύει το πάθος, τον αυθορμητισμό, τη δημιουργικότητα και την άρνηση να πάρει κανείς τη ζωή υπερβολικά σοβαρά.

Η λέξη «o' pazz» είναι βαθιά ριζωμένη στην τοπική κουλτούρα και εμφανίζεται σε διάφορες εκφάνσεις της καθημερινότητας: Στη Smorfia, το παραδοσιακό ναπολιτάνικο σύστημα που μετατρέπει τα όνειρα σε αριθμούς για το λαχείο, ο αριθμός 22 ανήκει δικαιωματικά στον «τρελό» (o' pazz).

Μια από τις πιο γνωστές τοπικές εκφράσεις είναι το «È asciuto pazz' o' patrone» που μεταφράζεται ως «Τρελάθηκε το αφεντικό!». Χρησιμοποιείται μεταφορικά στο εμπόριο όταν ένα κατάστημα κάνει απίστευτες εκπτώσεις ή μεγάλες προσφορές.

Σήμερα, η φράση είναι παγκοσμίως γνωστή και λόγω του διάσημου εστιατορίου O' Pazz 22 στο Posillipo της Νάπολης. Εκεί, η «τρέλα» γίνεται πράξη, με τους σερβιτόρους να κάνουν φάρσες, να τραγουδούν και να ξεσηκώνουν τους θαμώνες σε ένα ασταμάτητο πάρτι.

Η Smorfia (ή Smorfia Napoletana) είναι το παραδοσιακό ναπολιτάνικο σύστημα ερμηνείας των ονείρων, το οποίο μετατρέπει εικόνες, γεγονότα, πρόσωπα ή συναισθήματα σε αριθμούς από το 1 έως το 90 με σκοπό το κέρδος στο λαχείο (Lotto) ή την παραδοσιακή Tombola. Η λέξη Smorfia πιστεύεται ότι προέρχεται από το όνομα του Μορφέα, του αρχαίου Έλληνα θεού των ονείρων. Σύμφωνα με τη φιλοσοφία της Smorfia, τίποτα δεν είναι τυχαίο. Αν δεις ένα όνειρο ή αν σου συμβεί κάτι περίεργο στην καθημερινότητα, το «μεταφράζεις» αμέσως σε αριθμούς: 

-αν ονειρευτείς οτιδήποτε σχετίζεται με την πατρίδα σου, ο αριθμός που πρέπει να παίξεις στο λαχείο είναι το 1. Το 1 όμως αντιστοιχεί και στο αν ονειρευτείς ότι τραγουδάς ή ακούς κάποιον να τραγουδάει.

-Αν ονειρευτείς την εκκλησία, ο αριθμός σου είναι το 84.

-Αν ονειρευτείς έναν σκύλο, ο αριθμός αλλάζει ανάλογα με το τι κάνει (π.χ. αν γαβγίζει ή αν κοιμάται).

-Αν ονειρευτείς κάποιον που έχει φύγει από τη ζωή να σου μιλάει, παίζεις αμέσως το 48.

-Όπως είδαμε, ο «τρελός» (o' pazz) αντιστοιχεί στον αριθμό 22. 

-Αν δεις στον ύπνο σου γυναικείο στήθος ο τυχερός σου αριθμός είναι το 28 και αντιπροσωπεύει τη θηλυκότητα, τη γονιμότητα και την αφθονία.

-Αν δεις όρχεις, τότε ο αριθμός σου είναι  το 30 που συμβολίζει το θάρρος, την ανδρική δύναμη αλλά και την τύχη.

-Αν ονειρευτείς ότι κάτι ανατρέπεται, πέφτει ανάποδα ή ότι τα πράγματα στη ζωή σου έρχονται «τούμπα» τότε ο τυχερός σου αριθμός είναι το 69.

Η Smorfia έχει βαθιές ρίζες στην εβραϊκή παράδοση της Καμπάλα (Kabbalah), η οποία χρησιμοποιεί τη νουμερολογία για να βρει κρυμμένα μεταφυσικά νοήματα πίσω από λέξεις και ονόματα. Οι Ναπολιτάνοι πήραν αυτή την ιδέα και τη μετέτρεψαν σε έναν πιο λαϊκό και διασκεδαστικό οδηγό. Αρχικά η παράδοση μεταδιδόταν προφορικά. Όταν τυπώθηκε το πρώτο επίσημο «Βιβλίο των Ονείρων» (το βιβλίο της Smorfia), επειδή μεγάλο μέρος του πληθυσμού δεν ήξερε ανάγνωση, οι αριθμοί συνοδεύονταν πάντα από συγκεκριμένα σκίτσα και εικονογραφήσεις ώστε όλοι να μπορούν να τους αναγνωρίσουν. Όταν ο βασιλιάς της Νάπολης απαγόρευσε το δημόσιο τζόγο κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων για θρησκευτικούς λόγους, οι Ναπολιτάνοι δεν πτοήθηκαν. Έφεραν το παιχνίδι στα σπίτια τους, αντιστοίχισαν τους 90 αριθμούς στα νοήματα της Smorfia και έτσι γεννήθηκε η Tombola (το δικό μας Bingo/Λόττο), που παίζεται οικογενειακά μέχρι σήμερα. 

Από τη Smorfia έχει βγει και η διάσημη ιταλική έκφραση «la paura fa 90» (ο φόβος κάνει το 90), αφού ο αριθμός 90 που είναι και ο τελευταίος στο σύστημα αυτό αντιπροσωπεύει τον φόβο! 

Το Ποζίλιπο (Posillipo) είναι μία από τις πιο όμορφες, ιστορικές και αριστοκρατικές παραθαλάσσιες περιοχές της Νάπολης. Η ιστορία του και το όνομά του έχουν αμιγώς ελληνικές ρίζες. Προέρχεται από τη σύνθεση δύο ελληνικών λέξεων: 

Παύσις: Η διακοπή, το σταμάτημα.

Λύπη: Ο πόνος, η στενοχώρια, το βάσανο. 

Το Παυσίλυπον σημαίνει κατά λέξη «αυτό που σταματά τη λύπη» ή «καταφύγιο από τις έγνοιες» (respite from worry / end of pain). Το όνομα δόθηκε λόγω της μαγευτικής θέας του λόφου προς τον κόλπο της Νάπολης και τον Βεζούβιο, η οποία κυριολεκτικά έκανε τους ανθρώπους να ξεχνούν τα προβλήματά τους. 

Η περιοχή κατοικήθηκε αρχικά από τους Έλληνες αποίκους από τη Χαλκίδα και την Ερέτρια. Αναζητώντας νέες γαίες και στρατηγικούς εμπορικούς σταθμούς για μέταλλα, οι Ευβοείς άποικοι έπλευσαν στο Τυρρηνικό Πέλαγος. Ίδρυσαν αρχικά τις Πιθηκούσες στο σημερινό νησί Ίσκια και λίγο αργότερα την Κύμη στην απέναντι ηπειρωτική ακτή. Η Κύμη έγινε η πρώτη επίσημη ελληνική αποικία στη δυτική Μεσόγειο. Από την Κύμη επεκτάθηκαν γρήγορα στον κόλπο της Νάπολης. Εντυπωσιασμένοι από τη στρατηγική γεωγραφία, ίδρυσαν έναν εμπορικό σταθμό στον λόφο Pizzofalcone και το νησάκι Megaride (εκεί που σήμερα στέκει το Castel dell'Ovo). Το οχύρωμα αυτό ονομάστηκε Παρθενόπη, παίρνοντας το όνομά του από τη μυθική Σειρήνα που, σύμφωνα με τον θρύλο, πνίγηκε εκεί όταν ο Οδυσσέας αντιστάθηκε στο τραγούδι της. Μετά τη νικηφόρα ναυμαχία της Κύμης κατά των Ετρούσκων (474 π.Χ.), οι Έλληνες εδραίωσαν την κυριαρχία τους στην περιοχή. Για να αντιμετωπίσουν την πληθυσμιακή αύξηση και να ενισχύσουν την άμυνά τους, έχτισαν μια ολοκαίνουργια, οργανωμένη πόλη δίπλα στην παλιά.  Η νέα αυτή πόλη ονομάστηκε Νεάπολις (εξού και η σημερινή Napoli/Νάπολη), ενώ η παλιά Παρθενόπη άρχισε να αποκαλείται Παλαιόπολις. Ο λόφος του Ποζίλιπο αποτελούσε το φυσικό δυτικό σύνορο αυτής της νέας ελληνικής επικράτειας. Λόγω του εύφορου ηφαιστειακού του εδάφους και της στρατηγικής θέσης που επέβλεπε όλο τον κόλπο, οι Έλληνες δεν τον χρησιμοποίησαν μόνο ως αγροτική γη για αμπέλια και ελιές, αλλά κυρίως ως τόπο αναψυχής, λατρείας και πνευματικής απομόνωσης. Εκεί έχτισαν τα πρώτα ιερά τους και τις εξοχικές τους κατοικίες, καθιερώνοντας τον λόφο ως το ιδανικό «Παυσίλυπον» της αρχαιότητας.  Ωστόσο, η φήμη της περιοχής εκτοξεύτηκε κατά τη ρωμαϊκή εποχή. Τον 1ο αιώνα π.Χ., ο πλούσιος Ρωμαίος ιππέας Publio Vedio Pollione έχτισε εκεί μια μυθικών διαστάσεων και πολυτελέστατη έπαυλη, την οποία ονόμασε επίσημα "Villa Pausilypon". Η έπαυλη περιλάμβανε ένα τεράστιο υπαίθριο θέατρο, ωδείο, καθώς και τεχνητές δεξαμενές για την εκτροφή σπάνιων ψαριών (όπως σμέρνες). Μετά τον θάνατο του Πολλίωνα, η έπαυλη πέρασε στην ιδιοκτησία του Αυτοκράτορα Αυγούστου και των διαδόχων του, αποτελώντας αυτοκρατορικό θέρετρο. Για να διευκολυνθεί η πρόσβαση από τη Νάπολη και το Ποτσουόλι προς την απομονωμένη έπαυλη, κατασκευάστηκε μια εντυπωσιακή ρωμαϊκή σήραγγα μήκους περίπου 770 μέτρων, σκαμμένη μέσα στον ηφαιστειακό τόφφο του λόφου. Η σήραγγα αυτή σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Κόκκειο Νέστορα, αλλά πήρε το όνομά της από τον Σειάνο, τον ισχυρό έπαρχο του Αυτοκράτορα Τιβέριου, ο οποίος την ανακαίνισε. Μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η περιοχή ερημώθηκε λόγω των πειρατικών επιδρομών και των γεωλογικών μεταβολών της ηφαιστειακής ζώνης (Φλεγραϊκά Πεδία). Οι αρχαίες επαύλεις καταστράφηκαν ή βυθίστηκαν μερικώς στη θάλασσα λόγω του φαινομένου του βραδυσεισμού. 

Η περιοχή αναγεννήθηκε κατά τον 17ο και 18ο αιώνα, όταν ευγενείς της Νάπολης άρχισαν να χτίζουν ξανά τις εξοχικές τους κατοικίες στον λόφο. Τον 19ο αιώνα, η διάνοιξη του κεντρικού δρόμου "Via Posillipo" από τον βασιλιά Φερδινάνδο Β' μετέτρεψε την περιοχή σε μόνιμο οικιστικό κέντρο για την ελίτ της πόλης.

Σήμερα, το Posillipo διατηρεί τον αριστοκρατικό και γαλήνιο χαρακτήρα του. Φιλοξενεί μερικά από τα πιο ακριβά ακίνητα της Ιταλίας, ιστορικά κτίρια σε στυλ Liberty (Art Nouveau), καθώς και το Αρχαιολογικό Πάρκο του Παυσίλυπου (Parco Archeologico del Pausilypon). Επιπλέον, η θαλάσσια ζώνη γύρω από το νησάκι Γκαϊόλα (Gaiola) στα πόδια του λόφου αποτελεί προστατευόμενο υποθαλάσσιο αρχαιολογικό πάρκο, όπου οι επισκέπτες μπορούν να δουν τα βυθισμένα ρωμαϊκά ερείπια.