«Το απαγορευμένο "Ταξίδι στην Ιταλία": Η ταινία-σκάνδαλο που άλλαξε την ιστορία του κινηματογράφου.»

Το «Ταξίδι στην Ιταλία» (Viaggio in Italia) δεν είναι απλά μια ταινία. Αποτελεί το σημείο μηδέν του μοντέρνου κινηματογράφου και μια από τις πιο επιδραστικές δημιουργίες στην ιστορία του σινεμά. Ο Ρομπέρτο Ροσελίνι παραδίδει μια βαθιά υπαρξιακή σπουδή πάνω στη φθορά του έρωτα, με φόντο το επιβλητικό και μυστηριακό τοπίο του ιταλικού νότου. Τα γυρίσματα της ταινίας ξεκίνησαν στις 2 Φεβρουαρίου του 1953 και ολοκληρώθηκαν στα τέλη Απριλίου της ίδιας χρονιάς, σε ένα επεισοδιακό οδοιπορικό σε αυθεντικές τοποθεσίες της Ιταλίας, όπως η Νάπολη, το Κάπρι, η Πομπηία, αλλά και στα στούντιο της "Titanus" στη Ρώμη. Αν και το φιλμ είχε ολοκληρωθεί ήδη από το 1953, χρειάστηκαν αρκετοί μήνες για να εξασφαλιστεί η διανομή του, με αποτέλεσμα να κάνει την επίσημη πρεμιέρα του στις ιταλικές αίθουσες στις 8 Σεπτεμβρίου 1954. Παρόλο που γυρίστηκε εξαρχής στην αγγλική γλώσσα, η πρώτη του προβολή έγινε ντουμπλαρισμένη στα ιταλικά, ενώ διεθνώς κυκλοφόρησε με σημαντικές καθυστερήσεις και διαφορετικούς τίτλους, όπως στη Γαλλία τον Δεκέμβριο του 1954 και στις ΗΠΑ το φθινόπωρο του 1955.

Η ταινία γυρίστηκε με πρωταγωνιστές την Ίνγκριντ Μπέργκμαν και τον Τζορτζ Σάντερς, οι οποίοι ενσαρκώνουν την Κάθριν και τον Άλεξ Τζόις, ένα εύπορο αλλά συναισθηματικά αποξενωμένο ζευγάρι Βρετανών. Το σενάριο, γραμμένο από τον ίδιο τον Ροσελίνι και τον Βιταλιάνο Μπρανκάτι, βασίζεται ελεύθερα στο μυθιστόρημα "Duo" της Κολέτ. Αν και το όνομα της Σιντονί-Γκαμπριέλ Κολέτ δεν αναφέρεται στα επίσημα "credits" της ταινίας επειδή δεν είχαν εξασφαλιστεί πλήρως τα πνευματικά δικαιώματα, ο Ροσελίνι άντλησε τον βασικό πυρήνα του έργου από το βιβλίο της «Duo» (1934). Στο βιβλίο, η πλοκή παρακολουθεί ένα παντρεμένο ζευγάρι, τον Μισέλ και την Αλίς, κατά τη διάρκεια των διακοπών τους στη νότια Γαλλία, όταν ο σύζυγος ανακαλύπτει τυχαία μια παλιά ερωτική επιστολή που αποδεικνύει την απιστία της γυναίκας του. Η Κολέτ στήνει ένα ψυχολογικό «ντουέτο» (ή μάλλον μονομαχία), εστιάζοντας όχι σε εκρηκτικούς καυγάδες, αλλά στην αβάσταχτη αμηχανία, τις σιωπές και τη σταδιακή αποσύνθεση του γάμου τους. Ο Ροσελίνι πήρε αυτή τη λεπτή ανατομία μιας συζυγικής κρίσης, αντικατέστησε το θέμα της απιστίας με το υπαρξιακό κενό της καθημερινότητας, άλλαξε τα ονόματα των πρωταγωνιστών σε Κάθριν και Άλεξ, και μετέφερε το σκηνικό από τη γαλλική επαρχία στο ηφαιστειακό και γεμάτο θάνατο τοπίο της Νάπολης και της Πομπηίας.

Με διάρκεια 85 λεπτά και μια υποβλητική ασπρόμαυρη φωτογραφία από τον Έντσο Σεραφίν, το φιλμ αποφεύγει τους κανόνες του κλασικού Χόλιγουντ και εστιάζει στην εσωτερική, ψυχολογική περιπλάνηση των ηρώων του.

Η πλοκή ακολουθεί το ζευγάρι καθώς ταξιδεύει στη Νάπολη για να πουλήσει μια παραθαλάσσια βίλα που κληρονόμησε. Μακριά από την ασφάλεια της καθημερινής τους ρουτίνας στο Λονδίνο, οι δυο τους έρχονται ξαφνικά αντιμέτωποι με το απόλυτο κενό της σχέσης τους. Καθώς ο Άλεξ καταφεύγει στο Κάπρι αναζητώντας εφήμερες ερωτικές περιπέτειες, η Κάθριν περιπλανιέται μόνη της στα μουσεία της Νάπολης, στα Φλεγραία Πεδία και στις αρχαιολογικές ανασκαφές της Πομπηίας. Αυτή η επαφή με την ιστορία, τον αρχαίο πολιτισμό και το διάχυτο μυστικισμό της περιοχής λειτουργεί ως ένας αμείλικτος καθρέφτης, που αναγκάζει τους δύο ήρωες να αντικρίσουν τη δική τους πνευματική και συναισθηματική νέκρωση.

Μια από τις πιο υποβλητικές σκηνές της ταινίας εκτυλίσσεται στα Φλεγραία Πεδία (Campi Flegrei), τη μεγάλη και ενεργή ηφαιστειακή περιοχή δυτικά της Νάπολης. Ο Ροσελίνι χρησιμοποιεί αυτό το απόκοσμο τοπίο με τις αναθυμιάσεις θείου, τις φουμαρόλες και τη λάσπη που κοχλάζει ως μια ισχυρή οπτική μεταφορά. Καθώς η Κάθριν (Ίνγκριντ Μπέργκμαν) ξεναγείται στον κρατήρα, η ασταθής και επικίνδυνη γεωλογική δραστηριότητα κάτω από τα πόδια της αντανακλά την εσωτερική της αναταραχή, αλλά και τις βουβές, «σιγοβράζουσες» εντάσεις που είναι έτοιμες να εκραγούν στον γάμο της με τον Άλεξ. Η γη που κινείται και βράζει γίνεται το σύμβολο του απρόβλεπτου πάθους που λείπει από τη δική της παγωμένη ζωή.

Η κριτική αποθέωσε την ταινία για τον επαναστατικό τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί το τοπίο, μετατρέποντας τη Νάπολη και την Πομπηία από απλό ντεκόρ σε αυτόνομους χαρακτήρες. Τα αρχαία αγάλματα και ο Βεζούβιος αντιπαραβάλλουν την αιωνιότητα και το πάθος με την ψυχρότητα του σύγχρονου γάμου, με αποκορύφωμα τη συγκλονιστική σεκάνς της Πομπηίας, όπου το ζευγάρι παρακολουθεί ζωντανά την ανασκαφή δύο απολιθωμένων εραστών. Παρά την εμπορική αποτυχία της εποχής της, η ταινία αναγνωρίστηκε από τους Γάλλους κριτικούς της "Νουβέλ Βαγκ" ως ένα διαχρονικό, χαμηλόφωνο αριστούργημα, που αποτύπωσε με μοναδική ακρίβεια την ανθρώπινη απομόνωση και την υπαρξιακή κρίση.