Πιερ Πάολο Παζολίνι: Η Λυρική Επιστροφή στις Ρίζες μέσα από τα «Φριουλάνικα Ποιήματα».

Όταν ακούμε το όνομα του Πιερ Πάολο Παζολίνι, το μυαλό μας πηγαίνει συνήθως στον προκλητικό κινηματογράφο, την πολιτική οξύτητα και το τραγικό του τέλος. Ωστόσο, πίσω από τον αιρετικό διανοούμενο κρυβόταν πάντα ένας βαθιά ευαίσθητος ποιητής. Η αρχή αυτού του λογοτεχνικού ταξιδιού βρίσκεται στα «Φριουλάνικα Ποιήματα» (Poesie Friulane), μια συλλογή-σταθμό που μας αποκαλύπτει μια διαφορετική, σχεδόν αθώα πλευρά του μεγάλου Ιταλού δημιουργού.

Η Ανακάλυψη μιας Χαμένης Αθωότητας.

Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο νεαρός Παζολίνι κατέφυγε στο Καζάρσα, το χωριό της μητέρας του στην επαρχία του Φριούλι. Εκεί, μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα, γοητεύτηκε από την τοπική διάλεκτο. Για τον Παζολίνι, τα φριουλάνικα δεν ήταν απλώς μια επαρχιακή λαλιά, αλλά μια «παρθένα» γλώσσα που δεν είχε μολυνθεί από τον σύγχρονο καταναλωτισμό.

Μουσικότητα, Φως και Σκιές.

Οι στίχοι του, γεμάτοι από εικόνες της φύσης, των δέντρων, των ποταμών και των νεαρών αγοριών που δουλεύουν στα χωράφια, μοιάζουν με θρησκευτική τελετουργία. Η διάλεκτο δίνει στα ποιήματα μια μοναδική μουσικότητα που θυμίζει αρχαίο τραγούδι.

Στο ποίημα «Σιντριβάνι στο χωριό μου» (Fontana di aga di un me bosc), ο Παζολίνι γράφει για το νερό και τη μνήμη, αναδεικνύοντας τη σύνδεση με τον τόπο του.

Στο εμβληματικό του ποίημα «Το Κλάμα της Φλογέρας» (Il fanciullo morto), αποτυπώνει αυτή την αθωότητα που σβήνει, συνδέοντας τον θάνατο της νιότης με τον θάνατο της ίδιας της επαρχίας.

Η συλλογή συγκεντρώνει τα πρώιμα αριστουργήματά του, όπως το "Poesie a Casarsa" (Ποιήματα στην Καζάρσα) και το μεταγενέστερο "La meglio gioventù" (Η καλύτερη νιότη). Μέσα από τους στίχους του, ο Παζολίνι μιλά για το πέρασμα του χρόνου, τον έρωτα, τον θάνατο και τη φύση, χρησιμοποιώντας τη μουσικότητα μιας γλώσσας που μοιάζει με αρχαίο τραγούδι.

Ένα από τα πιο εμβληματικά ποιήματα από τη συλλογή "Poesie a Casarsa" του Παζολίνι είναι το «Το πεθαμένο αγόρι» (Il nini muàrt), το οποίο αποτυπώνει τη μελαγχολία της επαρχίας και τη μουσικότητα της φριουλάνικης διαλέκτου. Το ποίημα, που παρουσιάζεται και στο πρωτότυπο, αναδεικνύει τον μυθικό χαρακτήρα που έδινε ο ποιητής στη φύση.

Il nini muàrt (Το πεθαμένο αγόρι).

"Sera imbarlumida, tal fossàl

a cres l'aga, na fèmina plena

a ciamina pal ciamp.

Jo ti recuardi, Narcìs, ti vèvis il colòur

da la sera, quand li ciampanis

a sùnin di muàrt."

Το ποίημα περιγράφει μια έγκυο γυναίκα που περπατά σε ένα φωτισμένο δειλινό, συνδέοντας τη ζωή με το θάνατο και ανακαλώντας τη χαμένη νεότητα. 

Το πεθαμένο αγόρι (Il nini muàrt).

"Δειλινό φωτισμένο, μες στο χαντάκι

το νερό ανεβαίνει, μια γυναίκα έγκυος

περπατά μες στον αγρό. 

Σε θυμάμαι, Νάρκισσε, είχες το χρώμα

του δειλινού, όταν οι καμπάνες

χτυπούν για τον θάνατο." 

Η μετάφραση βασίζεται στη σημασία των όρων "sera imbarlumida" (φωτισμένο δειλινό) και "fèmina plena" (έγκυος) που τονίζουν την αντίθεση ζωής και θανάτου, ενώ ο Νάρκισσος συμβολίζει τη χαμένη νεότητα.

Η Πολιτική Διάσταση της Διαλέκτου.

Για τον Παζολίνι, η επιλογή να γράψει σε μια μειονοτική γλώσσα ήταν και μια βαθιά πολιτική πράξη αντίστασης. Ήθελε να δώσει φωνή στους ξεχασμένους αγρότες και τους φτωχούς της επαρχίας.

Αυτοί οι στίχοι του (από τα μετέπειτα αποσπάσματα στοχασμού πάνω στην καταγωγή του) δείχνουν πώς η επιστροφή στη μάνα-γη και στη μητρική γλώσσα αποτελούσε πάντα το προσωπικό του καταφύγιο.

Η σχετικά πρόσφατη μετάφραση των ποιημάτων στα ελληνικά μας δίνει την ευκαιρία να γνωρίσουμε τον Παζολίνι στην πιο αυθεντική και λυρική του στιγμή. Είναι ένα βιβλίο-χρονικό για όποιον αγαπά την ποίηση που γεννιέται από το χώμα, το συναίσθημα και την ανάγκη για επιστροφή στις ρίζες.