Το ουράνιο τόξο της ενσυναίσθησης...

Αν η ενσυναίσθηση είχε χρώμα, δεν θα ήταν ένα. Θα ήταν ένα ολόκληρο ουράνιο τόξο. Μια πολύχρωμη συνάντηση συναισθημάτων, σκέψεων και ανθρώπινων εμπειριών, που μας επιτρέπει να κοιτάζουμε τον κόσμο όχι μόνο με τα δικά μας μάτια, αλλά και μέσα από τα μάτια των άλλων.

Το κόκκινο θα ήταν το πάθος να νοιάζεσαι. Να μη μένεις αδιάφορος μπροστά στον πόνο του άλλου. Το πορτοκαλί θα ήταν η ζεστασιά της ανθρώπινης επαφής, η διάθεση να πλησιάσεις χωρίς να εισβάλεις. Το κίτρινο θα ήταν το φως της αισιοδοξίας, εκείνο που μπορείς να προσφέρεις σε κάποιον όταν ο δικός του ορίζοντας έχει σκοτεινιάσει.

Το πράσινο θα ήταν η αποδοχή της διαφορετικότητας. Το χρώμα του δάσους, όπου κανένα δέντρο δεν χρειάζεται να μοιάζει με το διπλανό του, κανένα λουλούδι δεν υποχρεώνεται να ανθίσει την ίδια εποχή και κανένας ζωντανός οργανισμός δεν περισσεύει επειδή είναι διαφορετικός. Το γαλάζιο θα ήταν η ηρεμία της ακρόασης, η υπομονή να ακούσεις όσα ο άλλος δυσκολεύεται να πει. Το βαθύ μπλε θα ήταν η κατανόηση, η ικανότητα να κοιτάζεις κάτω από την επιφάνεια των πραγμάτων, να αναζητάς τις σιωπές, τις πληγές και τις αθέατες διαδρομές των ανθρώπων. Και το μοβ θα ήταν ο σεβασμός στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η αναγνώριση ότι κάθε άνθρωπος κουβαλά μια ιστορία που δεν γνωρίζουμε.

Η ενσυναίσθηση χρειάζεται βάθος, όπως η θάλασσα. Δεν αρκείται στις πρώτες εντυπώσεις, στις εύκολες κρίσεις και στις βιαστικές ερμηνείες. Δεν χρειάζεται να συμφωνείς με τον άλλον για να καταλάβεις τον πόνο του. Δεν χρειάζεται να έχεις ζήσει την απώλειά του για να σε αγγίξει. Δεν χρειάζεται να έχεις περπατήσει στη διαδρομή του για να αντιληφθείς πόσο δύσκολη είναι.

Άλλωστε, η ενσυναίσθηση δεν είναι οίκτος. Ο οίκτος κοιτάζει από ψηλά. Η ενσυναίσθηση σκύβει για να συναντήσει το βλέμμα του άλλου στο ίδιο ύψος. Δεν προσφέρει βοήθεια για να επιβεβαιώσει την ανωτερότητά της, αλλά για να αποκαταστήσει την ισότητα ανάμεσα στους ανθρώπους.

Ίσως γι' αυτό το ουράνιο τόξο αποτελεί τόσο εύστοχη μεταφορά της. Εμφανίζεται συνήθως μετά τη βροχή, όταν το φως συναντά τις σταγόνες του νερού και αποκαλύπτει τα χρώματά του. Κάπως έτσι συμβαίνει και με την ανθρώπινη ευαισθησία. Συχνά χρειάζεται να αναγνωρίσουμε τη δυσκολία, την απώλεια και την οδύνη για να αντιληφθούμε όσα προηγουμένως προσπερνούσαμε. Δεν χρειάζεται να έχουμε ζήσει την ίδια καταιγίδα. Χρειάζεται μόνο να μη θεωρούμε τη δική μας λιακάδα μέτρο για τον καιρό των άλλων.

Στην εποχή της ατομικής επιτυχίας, του ανταγωνισμού και της αδιάκοπης αυτοπροβολής, το ουράνιο τόξο της ενσυναίσθησης μοιάζει να ξεθωριάζει. Οι άνθρωποι έμαθαν να μετρούν, να συγκρίνουν, να αξιολογούν, να καταδικάζουν. Έχουν άποψη για όλα, αλλά ελάχιστη διάθεση να κατανοήσουν. Αναγνωρίζουν εύκολα το λάθος του διπλανού, αλλά δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν την ανθρώπινη αδυναμία του.

Και υπάρχει μια μικρή ειρωνεία σε όλα αυτά. Ο άνθρωπος θαυμάζει το ουράνιο τόξο στον ουρανό, φωτογραφίζεται μαζί του, το χρησιμοποιεί ως σύμβολο αγάπης, ελευθερίας και συμφιλίωσης, αλλά συχνά δυσκολεύεται να ανεχτεί τα διαφορετικά χρώματα στον διπλανό του. Επιμένει να χωρίζει τους ανθρώπους σε φυλές, τάξεις, σύνορα και στρατόπεδα, σαν να αποτελεί η ομοιομορφία προϋπόθεση αρμονίας.

Κι όμως, η ενσυναίσθηση είναι ίσως η πιο ουσιαστική μορφή πολιτισμού. Δεν αποτυπώνεται στα πτυχία, στους τίτλους, στην οικονομική επιφάνεια ή στις μεγαλόστομες διακηρύξεις περί ανθρωπισμού. Αποκαλύπτεται στον τρόπο που φερόμαστε στον αδύναμο, στον ξένο, στον ασθενή, στον διαφορετικό, ακόμη και σε εκείνον που δεν έχει τίποτα να μας προσφέρει.

Δεν απαιτεί να συμφωνούμε, να μοιάζουμε ή να σκεφτόμαστε με τον ίδιο τρόπο. Απαιτεί να μπορούμε να συνυπάρχουμε χωρίς να ακυρώνουμε ο ένας τον άλλον, να διαφωνούμε χωρίς να περιφρονούμε και να βοηθάμε χωρίς να ταπεινώνουμε. Να αναγνωρίζουμε ότι η διαφορετικότητα δεν είναι απειλή, αλλά ο πλούτος της ζωής.

Ίσως, τελικά, το μεγαλύτερο μάθημα ενσυναίσθησης να είναι να πάψουμε να ζητάμε από όλους να έχουν το δικό μας χρώμα. Να μάθουμε να βλέπουμε την ομορφιά ακόμη και σε εκείνες τις αποχρώσεις που δεν μας μοιάζουν. Να μη φοβόμαστε τη διαφορετικότητα, αλλά να την αφήνουμε να εμπλουτίζει τον κοινό μας κόσμο.

Γιατί η ανθρωπότητα δεν είναι όμορφη όταν γινόμαστε όλοι ίδιοι. Είναι όμορφη όταν κανένα χρώμα δεν περισσεύει από το ουράνιο τόξο της.