Ο Τιτανικός.

Υπάρχουν ναυάγια που χάνονται στη θάλασσα και υπάρχουν ναυάγια που μένουν στην ιστορία. Ο Τιτανικός ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Ίσως γιατί δεν βυθίστηκε μόνο ένα πλοίο. Μαζί του βυθίστηκε, για λίγο τουλάχιστον, μια ολόκληρη εποχή πίστης στην παντοδυναμία της ανθρώπινης προόδου.

Ο Τιτανικός ήταν δημιούργημα μιας εποχής που αγαπούσε το μεγάλο, το λαμπρό, το ακριβό και το φαινομενικά αδύνατο να καταστραφεί. Ήταν ένα πλωτό σύμβολο τεχνολογικής αυτοπεποίθησης. Κι όμως, στον παγωμένο Ατλαντικό, χρειάστηκε ένα παγόβουνο για να θυμίσει στον άνθρωπο κάτι που συχνά ξεχνά: ότι η δύναμη δεν είναι το ίδιο πράγμα με την παντοδυναμία.

Η τραγωδία της 14ης προς 15η Απριλίου 1912 έχει και μια βαθύτερη ειρωνεία. Το πλοίο μετέφερε ανθρώπους διαφορετικών κοινωνικών τάξεων, αλλά η θάλασσα δεν έκανε κοινωνικές διακρίσεις. Η ταξική πραγματικότητα, βέβαια, υπήρξε παρούσα ακόμη και στην καταστροφή: η πρόσβαση στις σωσίβιες λέμβους δεν ήταν ίδια για όλους και οι ανθρώπινες ζωές δεν βρέθηκαν όλες στην ίδια μοίρα.

Κι ύστερα ήρθε η σιωπή της μοίρας και της ιστορίας.

Ένα τεράστιο πλοίο, γεμάτο φώτα, μουσική, δείπνα, συνομιλίες και όνειρα, βρέθηκε μέσα σε λίγες ώρες στον βυθό. Σαν να ήθελε η ιστορία να γράψει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι κάθε πολιτισμός, κάθε κατασκευή, κάθε ανθρώπινη βεβαιότητα έχει ένα σημείο όπου συναντά τα όριά της.

Ο Τιτανικός εξακολουθεί να μας συγκινεί όχι επειδή ήταν μεγάλος, αλλά επειδή ήταν ανθρώπινος. Μέσα του υπήρχαν άνθρωποι που ταξίδευαν για μια καλύτερη ζωή, άνθρωποι που αναζητούσαν πλούτο, άνθρωποι που έφευγαν από την παλιά τους πατρίδα, άνθρωποι που ερωτεύονταν, φοβούνταν, αποχαιρετούσαν. Και όταν το πλοίο άρχισε να βυθίζεται, όλα τα σχέδια του μέλλοντος έγιναν ξαφνικά παρόν.

Ίσως γι’ αυτό η βύθιση του Τιτανικού να μην τελείωσε ποτέ.

Γιατί ο Τιτανικός δεν βρίσκεται μόνο στον βυθό του Ατλαντικού. Κάθε φορά που ο άνθρωπος πιστεύει πως η δύναμή του είναι απεριόριστη, κάθε φορά που η τεχνολογία μετατρέπεται σε αλαζονεία και η βεβαιότητα αντικαθιστά την επίγνωση των ορίων, κάτι από εκείνη τη νύχτα επιστρέφει.

Και τότε η ιστορία επαναλαμβάνεται, όχι με ένα παγόβουνο, αλλά με την ίδια παλιά ανθρώπινη βεβαιότητα πως τίποτε δεν μπορεί να βυθίσει το αβύθιστο. Γιατί τελικά, ίσως, δεν ήταν το παγόβουνο που βύθισε τον Τιτανικό· ήταν η βεβαιότητα ότι δεν μπορούσε να βυθιστεί.