Όταν βυθίστηκε ο Τιτανικός.

 

Υπάρχουν γεγονότα που δεν ανήκουν μόνο στην ιστορία· ανήκουν στη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας. Ο Τιτανικός είναι ένα από αυτά. Δεν ήταν απλώς ένα πλοίο. Ήταν ένα σύμβολο της εποχής του, η επιτομή της τεχνολογικής αισιοδοξίας των αρχών του εικοστού αιώνα. Ήταν η πεποίθηση ότι ο άνθρωπος μπορούσε να δαμάσει τη φύση, να μετρήσει τους ωκεανούς, να κατακτήσει τις αποστάσεις και να ορίσει ο ίδιος τα όρια της δύναμής του.

Τη νύχτα της 14ης προς τη 15η Απριλίου 1912, όμως, ένα παγόβουνο στάθηκε αρκετό για να υπενθυμίσει ότι η φύση δεν διαπραγματεύεται με την ανθρώπινη αλαζονεία. Μέσα στο σκοτάδι του Βόρειου Ατλαντικού, το μεγαλύτερο και πολυτελέστερο πλοίο της εποχής του άρχισε να βυθίζεται αργά, σαν να κατέβαινε όχι μόνο στα νερά του ωκεανού αλλά και στα βάθη μιας μεγάλης ανθρώπινης αυταπάτης.

Εκείνη τη νύχτα δεν βυθίστηκε μόνο ένα πλοίο. Βυθίστηκε η βεβαιότητα ότι η πρόοδος αρκεί για να προστατεύσει τον άνθρωπο από την ευθραυστότητά του. Οι επιβάτες των πρώτων θέσεων, οι μετανάστες των χαμηλότερων καταστρωμάτων, οι ναυτικοί, οι μουσικοί που συνέχισαν να παίζουν καθώς το τέλος πλησίαζε, όλοι βρέθηκαν ξαφνικά ίσοι μπροστά στην ίδια δύναμη: το παγωμένο νερό και τον χρόνο που τελείωνε.

Ο Τιτανικός έγινε μύθος επειδή αφηγείται μια διαχρονική αλήθεια. Όσο μεγάλα κι αν είναι τα έργα μας, όσο εντυπωσιακές κι αν είναι οι κατασκευές μας, παραμένουμε ταξιδιώτες πάνω σε εύθραυστα σκάφη. Χτίζουμε πολιτισμούς, πόλεις και όνειρα, μα αρκεί μια απρόβλεπτη στιγμή για να μας θυμίσει πόσο προσωρινά είναι όλα.

Και ίσως γι' αυτό, περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, ο Τιτανικός εξακολουθεί να συγκινεί. Δεν μας μιλά μόνο για το παρελθόν. Μας μιλά για εμάς. Για την αιώνια σύγκρουση ανάμεσα στην ανθρώπινη φιλοδοξία και στα όρια της ύπαρξης. Για την ανάγκη να προχωρούμε μπροστά χωρίς να ξεχνάμε ότι η σοφία δεν βρίσκεται στην πεποίθηση πως είμαστε ανίκητοι, αλλά στην επίγνωση ότι είμαστε θνητοί.

Στον βυθό του Ατλαντικού αναπαύονται τα συντρίμμια ενός πλοίου. Στη μνήμη της ανθρωπότητας, όμως, επιπλέει ακόμη η ιστορία του: μια ιστορία για τα όνειρα που ταξιδεύουν, για την ύβρη που πληρώνεται και για την ταπεινότητα που γεννιέται όταν ο άνθρωπος αντικρίζει την απεραντοσύνη της θάλασσας και καταλαβαίνει πόσο μικρός είναι μέσα της.