Η κραυγή του Στρατονικού Όρους.

Το Στρατονικό Όρος δεν είναι απλώς μια γεωγραφική ανύψωση της γης. Είναι μια αργή προσευχή από πέτρα, νερό και δέντρα. Οι καστανιές του θυμούνται χειμώνες που ο άνθρωπος ξέχασε, οι δρύες του κρατούν μέσα στους κορμούς τους ανέμους αιώνων, και τα μονοπάτια του οδηγούν όχι μόνο σε τόπους αλλά και σε εποχές. Από τις πλαγιές του αγναντεύεις τον Στρυμονικό Κόλπο, την Ολυμπιάδα και τα αρχαία Στάγειρα, κι αισθάνεσαι πως εδώ η φύση έγραψε πρώτη την ιστορία και ο άνθρωπος απλώς πρόσθεσε λίγες υποσημειώσεις.

Στα σπλάχνα του βουνού κρύβεται ο μεταλλευτικός πλούτος που για αιώνες γοήτευσε βασιλιάδες, εμπόρους και εταιρείες. Ο άνθρωπος κατέβηκε στο σκοτάδι της γης για να ανασύρει μέταλλα, να χτίσει πόλεις, να υψώσει ναούς και να κατασκευάσει εργαλεία. Όμως κάθε χτύπημα της αξίνας άφηνε πίσω του μια ερώτηση που δεν έπαψε ποτέ να ηχεί: πόσο βαθιά μπορεί να σκάψει κανείς χωρίς να τραυματίσει την ίδια τη μνήμη του τόπου;

Το βουνό γνωρίζει την απάντηση. Τη λέει με τη γλώσσα των πηγών που λιγοστεύουν, με τα χώματα που πληγώνονται, με τα δάση που κόβονται και με τα πουλιά που εγκαταλείπουν τις φωλιές τους όταν ο θόρυβος γίνεται ισχυρότερος από το τραγούδι τους. Η φύση δεν εκδικείται· απλώς φθείρεται. Και η φθορά της είναι η πιο αθόρυβη τραγωδία, γιατί συχνά τη συνειδητοποιούμε όταν έχει ήδη προχωρήσει πολύ.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα μεταλλεία μπορούν να προσφέρουν εργασία σε αρκετούς και οικονομική ευμάρεια σε λίγους. Όμως υπάρχουν αγαθά που δεν υπολογίζονται σε ισολογισμούς: το καθαρό νερό που πίνουν τα παιδιά, η σκιά ενός αιωνόβιου δέντρου, η βιοποικιλότητα που συντηρεί τη ζωή, η γαλήνη ενός τοπίου που παραμένει ζωντανό. Όταν αυτά χαθούν, καμία εξόρυξη δεν μπορεί να τα επαναφέρει όπως ακριβώς ήταν.

Η μεταλλευτική δραστηριότητα παρουσιάζεται συχνά ως αναγκαία για την ανάπτυξη. Όμως η ανάπτυξη δεν είναι μια λέξη μαγική που δικαιολογεί τα πάντα. Όταν τα δάση αποψιλώνονται, όταν τα νερά απειλούνται, όταν το τοπίο αλλοιώνεται και τα οικοσυστήματα διαταράσσονται, τότε το κόστος δεν καταγράφεται μόνο σε περιβαλλοντικές μελέτες. Καταγράφεται στη ζωή των ανθρώπων και στη μνήμη του τόπου.

Το Στρατονικό Όρος δεν είναι μια υπόγεια τράπεζα μετάλλων. Είναι μια βιβλιοθήκη ζωής, γραμμένη με ρίζες, νερά, πέτρες και φτερούγες. Και όπως κανείς δεν καίει μια βιβλιοθήκη για να ζεσταθεί ένα βράδυ, έτσι δεν πρέπει να θυσιάζει έναν ανεπανάληπτο φυσικό κόσμο για ένα πρόσκαιρο κέρδος. Γιατί όταν χαθεί ένα δάσος, δεν χάνονται μόνο δέντρα. Χάνεται ένας τρόπος να κατοικεί ο άνθρωπος τη γη. Και τότε το βουνό παύει να είναι πατρίδα και γίνεται απλώς μια ανάμνηση.

Κάποτε οι κοινωνίες πίστευαν πως η πρόοδος σήμαινε να κατακτάς τη φύση. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η αληθινή πρόοδος βρίσκεται στην προστασία της. Ένα δάσος που χάνεται δεν αναπληρώνεται σε μια γενιά. Ένα οικοσύστημα που διαταράσσεται δεν επανέρχεται με την ευκολία με την οποία ανοίγει ή κλείνει ένα μεταλλείο. Η φύση έχει τους δικούς της χρόνους, και αυτοί οι χρόνοι είναι πολύ μεγαλύτεροι από τους οικονομικούς κύκλους των ανθρώπων.

Γι' αυτό η προστασία της φύσης οφείλει να έρχεται πρώτη. Όχι από ρομαντισμό, αλλά από σοφία. Ο άνθρωπος μπορεί να επιβιώσει για λίγο χωρίς χρυσό, χωρίς άργυρο και χωρίς σίδηρο· δεν μπορεί όμως να επιβιώσει χωρίς νερό, χωρίς δάση, χωρίς εύφορη γη και χωρίς έναν κόσμο που να αναπνέει. Το Στρατονικό Όρος δεν ζητά να μείνει άθικτο σαν μουσείο· ζητά να αντιμετωπιστεί σαν ζωντανός οργανισμός, σαν ένας παλιός συγγενής που μας φιλοξενεί εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Κι όταν πέφτει το σούρουπο στις κορυφές του, ακούγεται μια σιωπή που μοιάζει με συμβουλή. Η γη δεν ανήκει σε εκείνους που την εξορύσσουν ούτε σε εκείνους που τη διεκδικούν. Ανήκει για λίγο σε όλους μας και έπειτα περνά στους επόμενους. Το χρέος μας είναι να την παραδώσουμε λιγότερο πληγωμένη απ' όσο την παραλάβαμε, ώστε οι καστανιές να συνεχίσουν να θροΐζουν, τα νερά να συνεχίσουν να κυλούν και το Στρατονικό Όρος να συνεχίσει να στέκει εκεί, όχι ως μνήμη μιας χαμένης φύσης, αλλά ως υπόσχεση μιας φύσης που σώθηκε εγκαίρως.