Το Άγαλμα του Θησέα: Εκεί όπου το λάθος έγινε μνήμη.

 

Στην πλατεία του Θησείου, απέναντι από τον σταθμό του Ηλεκτρικού, ένας χάλκινος άνδρας κοιτάζει σιωπηλός προς την Ακρόπολη. Δεν σηκώνει το ξίφος του, δεν κινείται προς τη μάχη. Κάθεται σαν κάποιος που έχει ήδη νικήσει τον μεγαλύτερο εχθρό: τον χρόνο.

Είναι ο Θησέας, ο μυθικός βασιλιάς της Αθήνας, όπως τον φαντάστηκε ο γλύπτης Γεώργιος Βιτάλης το 1868. Δεν μας παρουσιάζει τον μυθικό ήρωα που κατέβηκε στον λαβύρινθο και αντιμετώπισε τον Μινώταυρο, αλλά έναν ηγέτη που συλλογίζεται το μέλλον μιας πόλης. Έναν άνδρα που δεν κρατά μόνο όπλα, αλλά και ευθύνη.

Το άγαλμα πέρασε πολλά χρόνια στην πλατεία Συντάγματος, πριν μεταφερθεί το 2002 στο Θησείο. Εκεί όπου η παρουσία του μοιάζει σχεδόν ειρωνική, γιατί ολόκληρη η περιοχή γεννήθηκε από μια ιστορική παρανόηση.

Για αιώνες οι άνθρωποι πίστευαν πως ο αρχαίος ναός πάνω από την Αρχαία Αγορά ήταν το Θησείο, ο τάφος του Θησέα. Οι παραστάσεις του ναού, με τις εικόνες από τους άθλους του ήρωα, ενίσχυσαν αυτή την πεποίθηση. Η αρχαιολογία όμως αποκάλυψε αργότερα πως ο ναός δεν ήταν αφιερωμένος στον Θησέα, αλλά στον Ήφαιστο και την Αθηνά.

Κι όμως, η αλήθεια δεν εξαφάνισε το λάθος. Το όνομα είχε ήδη γίνει μνήμη, συνήθεια, ταυτότητα. Η γειτονιά των παλιών Αλωνιών κράτησε το όνομα του ήρωα, αποδεικνύοντας πως πολλές φορές η ιστορία δεν γράφεται μόνο από τα γεγονότα, αλλά και από τις ανθρώπινες πεποιθήσεις.

Ίσως αυτή να είναι η πιο γοητευτική πλευρά του Θησείου: ένα μέρος που γεννήθηκε από μια πλάνη, αλλά διατήρησε μια αλήθεια.

Γιατί ο Θησέας δεν ήταν απλώς ένας ήρωας των μύθων. Ήταν, σύμφωνα με την παράδοση, ο άνθρωπος που ένωσε την κατακερματισμένη Αττική. Στην αρχαιότητα, η Αττική ήταν χωρισμένη σε πολλές μικρές, ανεξάρτητες κοινότητες και χωριά (όπως η Ελευσίνα, ο Μαραθώνας κ.ά.) που συχνά πολεμούσαν μεταξύ τους. Ο Θησέας ήταν εκείνος που πέτυχε την πραγματική πολιτική ίδρυση της Αθήνας μέσω του Συνοικισμού. Έπεισε τις διάσπαρτες κοινότητες να καταργήσουν τα δικά τους τοπικά συμβούλια (πρυτανεία). Ίδρυσε ένα κοινό, κεντρικό Βουλευτήριο και Πρυτανείο στην Αθήνα, καθιστώντας την πρωτεύουσα ολόκληρης της Αττικής. Για να σφραγίσει την ενότητα, καθιέρωσε τη γιορτή των Παναθηναίων και τα Συνοίκια. Η χρήση του πληθυντικού αριθμού "Αθήναι" οφείλεται ακριβώς στο γεγονός ότι η πόλη προήλθε από τη σύνθεση πολλών διαφορετικών οικισμών.

Ο Συνοικισμός του Θησέα συμβολίζει τη μετάβαση από τις μικρές, ανεξάρτητες κοινότητες σε μια ενιαία πολιτική πόλη. Εκεί βρίσκεται η πραγματική του δύναμη: όχι στο ότι σκότωσε το τέρας του λαβυρίνθου, αλλά στο ότι προσπάθησε να δημιουργήσει μια κοινότητα ανθρώπων. Η Αθήνα δεν γεννήθηκε μόνο από πέτρες και ναούς. Γεννήθηκε από την ιδέα ότι πολλοί διαφορετικοί τόποι μπορούν να γίνουν ένας. Έτσι, ο Θησέας δεν υπήρξε μόνο ο μυθικός ήρωας που κατέβηκε στον λαβύρινθο. Υπήρξε, μέσα στη συλλογική φαντασία των Αθηναίων, ο άνθρωπος που δημιούργησε τον πρώτο λαβύρινθο της πολιτικής ζωής: μια πόλη όπου το «πολλοί» μπορούσε να μετατραπεί σε «ένας».

Και ίσως γι’ αυτό ο χάλκινος Θησέας της πλατείας δεν κοιτάζει πίσω, προς τους παλιούς μύθους. Κοιτάζει την Ακρόπολη, σαν να θυμάται πως οι πόλεις, όπως και οι άνθρωποι, δεν χτίζονται μόνο με αλήθειες. Χτίζονται και με όνειρα, με λάθη, με ιστορίες που οι αιώνες αρνούνται να ξεχάσουν.