Μπορχική αφύπνιση...

Στον λαβύρινθο των αφυπνίσεων υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων που ποτέ δεν συναντιούνται πραγματικά, αν και βαδίζουν στον ίδιο χρόνο.

Οι πρώτοι είναι εκείνοι που κοιμούνται με τα μάτια ανοιχτά. Η μέρα τους είναι μια συνεχής αποδοχή του ανείπωτου συμβολαίου της συνήθειας. Πιστεύουν πως η πραγματικότητα είναι ενιαία, όπως μια πέτρα που δεν θυμάται ότι κάποτε ήταν νερό. Για αυτούς, το ξύπνημα είναι μια βίαιη πράξη: κάποιος τους τραβά από έναν ύπνο που δεν αναγνώρισαν ποτέ ως ύπνο.

Οι δεύτεροι είναι εκείνοι που ονειρεύονται χωρίς να κοιμούνται. Περιφέρονται μέσα σε μια διαύγεια παραδόξου είδους: βλέπουν τα αντικείμενα σαν να έχουν δεύτερη μνήμη, σαν να κουβαλούν την σκιά άλλων μορφών που δεν συνέβησαν ποτέ. Αυτοί δεν χρειάζονται το όνειρο· το όνειρο τους χρησιμοποιεί σαν διάδρομο.

Κάποτε λέγεται ότι υπήρχε ένας άνθρωπος που προσπαθούσε να ξυπνήσει τους κοιμισμένους και να προστατεύσει τους ονειροπόλους. Έγραφε στον αέρα προτάσεις που εξαφανίζονταν πριν ολοκληρωθούν. Ισχυριζόταν ότι κάθε λέξη είναι μια πόρτα, αλλά ποτέ δεν διευκρίνιζε αν οδηγεί προς τα μέσα ή προς τα έξω.

Τον αποκαλούσαν αντιφατικό, γιατί μιλούσε για το ξύπνημα σαν να ήταν ύπνος και για τον ύπνο σαν να ήταν μια πιο καθαρή μορφή πραγματικότητας. Εκείνος απαντούσε ότι το λάθος δεν βρίσκεται στις λέξεις, αλλά στη βεβαιότητα ότι υπάρχει μόνο μία πλευρά του καθρέφτη.

Στο τέλος, χάθηκε μέσα σε μια βιβλιοθήκη που δεν είχε τοίχους. Άλλοι λένε πως έγινε φύλακας των ονείρων, άλλοι πως απλώς συνέχισε να κοιμάται πιο συνειδητά από πριν. Και υπάρχει και η τρίτη εκδοχή, η πιο επικίνδυνη: ότι δεν υπήρξε ποτέ, και ότι είναι απλώς μια σκέψη που ονειρεύεται τον εαυτό της μέσα σε εμάς.

Γιατί στον Μπορχικό κόσμο, το πιο σταθερό γεγονός δεν είναι η ζωή ή ο θάνατος, αλλά η υποψία ότι και τα δύο είναι παραλλαγές της ίδιας αφήγησης, γραμμένης από μια γλώσσα που δεν αποφάσισε ακόμη αν περιγράφει το σύμπαν ή το επινοεί.

ΥΓ) Ο «μπορχικός κόσμος» (Borgesian world: ο κόσμος κατά Μπόρχες) δεν είναι ένας συγκεκριμένος τόπος ή φιλοσοφικό σύστημα, αλλά ένας τρόπος να βλέπεις την πραγματικότητα σαν λογοτεχνικό λαβύρινθο.

Στον πυρήνα του υπάρχουν μερικές βασικές ιδέες:

1. Η πραγματικότητα ως βιβλιοθήκη.

Ο κόσμος δεν είναι κάτι σταθερό και ενιαίο, αλλά ένα άπειρο αρχείο από πιθανές εκδοχές. Κάθε γεγονός μπορεί να έχει άπειρες παραλλαγές, σαν σε μια ατελείωτη βιβλιοθήκη όπου κάθε βιβλίο αλλάζει το νόημα των άλλων.

2. Ο λαβύρινθος της γνώσης.

Η αλήθεια δεν είναι ευθεία γραμμή αλλά περίπλοκος λαβύρινθος. Όσο περισσότερο ψάχνεις, τόσο περισσότερες διακλαδώσεις εμφανίζονται. Δεν υπάρχει «έξοδος» με την κλασική έννοια, μόνο άλλες διαδρομές.

3. Η αστάθεια της ταυτότητας.

Το «εγώ» δεν είναι σταθερό. Μπορεί να είναι πολλαπλό, να αλλάζει μέσα στον χρόνο ή να είναι απλώς ένας ρόλος μέσα σε μια αφήγηση που συνεχίζεται χωρίς σταθερό συγγραφέα.

4. Το όνειρο ως ισότιμη πραγματικότητα.

Δεν υπάρχει απόλυτη διάκριση ανάμεσα σε όνειρο και ξύπνιο. Το όνειρο μπορεί να είναι εξίσου «αληθινό» όσο η καθημερινότητα, απλώς με διαφορετικούς κανόνες.

5. Η αβεβαιότητα ως κεντρικός νόμος.

Καμία βεβαιότητα δεν είναι τελική. Κάθε αλήθεια μπορεί να αποδειχθεί άλλη μια εκδοχή αφήγησης.

Με απλά λόγια:

ο Μπορχικός κόσμος είναι ένας κόσμος όπου η πραγματικότητα μοιάζει περισσότερο με βιβλίο που γράφεται ενώ το διαβάζεις -και ίσως αλλάζει κάθε φορά που το ξανανοίγεις.