Η Ατέλεια και ο Μύθος.

 

Η ιστορία αγαπά τις ατέλειες περισσότερο από τις τελειότητες. Η τελειότητα είναι συχνά αόρατη· εκπληρώνει τον σκοπό της και χάνεται μέσα στην κανονικότητα. Η ατέλεια, αντίθετα, δημιουργεί μια ρωγμή στην τάξη των πραγμάτων και καλεί τη μνήμη να σταθεί μπροστά της.

Ο Πύργος της Πίζας δεν σχεδιάστηκε για να γέρνει. Οι αρχιτέκτονές του ονειρεύτηκαν ένα καμπαναριό όρθιο και αρμονικό, υποταγμένο στους κανόνες της γεωμετρίας. Όμως το έδαφος είχε άλλες προθέσεις. Η γη, αδιάφορη για τα ανθρώπινα σχέδια, εισήγαγε ένα σφάλμα στο έργο. Η κλίση ήταν μια αποτυχία της αρχιτεκτονικής και ταυτόχρονα μια νίκη του τυχαίου.

Κι όμως, οι άνθρωποι δεν θυμούνται τον πύργο για όσα πέτυχε, αλλά για όσα δεν κατάφερε να γίνει. Η ατέλειά του έγινε η ταυτότητά του. Εκατοντάδες καμπαναριά υψώθηκαν με μεγαλύτερη ακρίβεια και συμμετρία, αλλά λίγα επιβίωσαν στη συλλογική μνήμη. Ο κεκλιμένος πύργος απέκτησε εκείνο που στερούνται τα τέλεια έργα: μια ιστορία.

Ίσως κάθε μύθος να γεννιέται από μια τέτοια παρέκκλιση. Ο μύθος δεν κατοικεί στο αναμενόμενο αλλά στο απρόβλεπτο. Εκεί όπου η λογική συναντά ένα μικρό λάθος, ανοίγεται ένας χώρος για τη φαντασία. Η κλίση του πύργου έγινε μια αλληγορία της ανθρώπινης μοίρας: κανείς δεν παραμένει απολύτως ευθύς μέσα στον χρόνο, κι όμως η αξία μας δεν μειώνεται από τις αποκλίσεις μας. Συχνά αυτές είναι που μας καθορίζουν.

Ο χρόνος, ο μεγάλος αρχιτέκτονας των μύθων, ολοκλήρωσε το έργο που άφησε ατελές ο άνθρωπος. Μετέτρεψε ένα τεχνικό σφάλμα σε σύμβολο. Έτσι, ο πύργος δεν είναι πια μόνο πέτρα και μάρμαρο· είναι η απόδειξη ότι η ιστορία δεν θυμάται πάντα τα αλάνθαστα επιτεύγματα. Θυμάται εκείνα τα παράδοξα σημεία όπου η πραγματικότητα ξέφυγε από το σχέδιο.

Η ατέλεια χάρισε στον πύργο την αθανασία του. Εκεί όπου η αρχιτεκτονική απέτυχε, γεννήθηκε ο μύθος. Και ίσως αυτό να είναι το μυστικό όχι μόνο των μνημείων, αλλά και των ανθρώπων: ότι η μνήμη αγαπά περισσότερο τις ρωγμές από τις λείες επιφάνειες, γιατί μέσα από αυτές διακρίνει το πρόσωπο του χρόνου.