Το ανθρώπινο DNA είναι ένα παράξενο αρχείο. Δεν έχει εξώφυλλο, δεν έχει σελίδες, δεν γνωρίζει γλώσσα, κι όμως μέσα στη χημική του αλφάβητο κρύβονται οι οδηγίες για τη δημιουργία ενός ανθρώπου. Τέσσερα γράμματα — A, T, G και C — αρκούν για να συνθέσουν έναν κώδικα που συνδέει την αρχή της ζωής με το σήμερα, την ιστορία ενός οργανισμού με την ιστορία του είδους του.
Σχεδόν κάθε κύτταρο του σώματός μας κουβαλά αυτό το μοριακό αρχείο. Περίπου τρία δισεκατομμύρια ζεύγη βάσεων συγκροτούν το ανθρώπινο γονιδίωμα. Δεν πρόκειται, ωστόσο, για ένα αμετάβλητο σχέδιο που καθορίζει με απόλυτη ακρίβεια το μέλλον μας. Είναι περισσότερο ένα σύστημα οδηγιών που αλληλεπιδρά διαρκώς με το περιβάλλον, την ανάπτυξη, τις εμπειρίες και την ιστορία του οργανισμού.
Το DNA δεν είναι η μοίρα μας. Είναι ένα μέρος της βιολογικής μας δυνατότητας.
Μέσα του υπάρχουν ίχνη μιας απέραντης διαδρομής. Η εξέλιξη δεν ξεκίνησε με τον άνθρωπο ούτε είχε ως προορισμό του τον άνθρωπο. Το γενετικό μας υλικό αποτελεί προϊόν αμέτρητων γενεών, μεταλλάξεων, φυσικής επιλογής και τυχαίων γεγονότων. Κάθε κύτταρο είναι ένας μικροσκοπικός φορέας αυτής της ιστορίας, ένα ζωντανό αποτύπωμα του χρόνου.
Και εδώ αρχίζει το εντυπωσιακό παράδοξο: το DNA μας συνδέει με όλους τους ανθρώπους, αλλά δεν μας κάνει ίδιους. Οι γενετικές διαφορές μας είναι ελάχιστες σε σχέση με το σύνολο του γονιδιώματος, κι όμως η ανθρώπινη ποικιλομορφία είναι τεράστια. Διαφορετικά πρόσωπα, διαφορετικές φωνές, διαφορετικές ικανότητες και ευαισθησίες, διαφορετικοί τρόποι να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Η βιολογία προσφέρει ένα κοινό υπόβαθρο· δεν γράφει από μόνη της ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία.
Ούτε ο χαρακτήρας μας βρίσκεται κλεισμένος σε ένα γονίδιο ούτε η ευφυΐα, η συμπεριφορά και οι επιλογές μας εξηγούνται με μια απλή γενετική συνταγή. Τα περισσότερα σύνθετα χαρακτηριστικά διαμορφώνονται από την αλληλεπίδραση πολλών γονιδίων με το περιβάλλον. Η επιγενετική, μάλιστα, μελετά τους μηχανισμούς μέσω των οποίων επηρεάζεται η λειτουργία των γονιδίων χωρίς να αλλάζει η ίδια η αλληλουχία του DNA.
Η ζωή δεν διαβάζει απλώς τον κώδικά της. Τον χρησιμοποιεί μέσα σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον.
Κι όμως, ο άνθρωπος εξακολουθεί να αναζητά μέσα στα γονίδιά του μια οριστική απάντηση για το ποιος είναι. Θέλει να ανακαλύψει αν η μοίρα του είναι ήδη γραμμένη, αν η ιδιοφυΐα, η επιθετικότητα, η αγάπη ή η δυστυχία του έχουν μια συγκεκριμένη μοριακή διεύθυνση. Η επιστήμη, ευτυχώς, είναι περισσότερο ενδιαφέρουσα από τις εύκολες απαντήσεις: αποκαλύπτει μηχανισμούς, πιθανότητες και σχέσεις, όχι ένα προκαθορισμένο σενάριο για κάθε ανθρώπινη ζωή.
Ίσως, τελικά, το μεγαλύτερο μυστήριο του DNA να μην είναι όσα γνωρίζουμε ότι περιέχει, αλλά όσα μας υποχρεώνει να ξανασκεφτούμε.
Είμαστε φορείς μιας βιολογικής κληρονομιάς που προηγήθηκε κατά πολύ της γέννησής μας. Δεν επιλέξαμε τα γονίδια με τα οποία ήρθαμε στον κόσμο, όπως δεν επιλέξαμε τους προγόνους, την εποχή και τις αρχικές συνθήκες της ζωής μας. Μπορούμε, ωστόσο, να επηρεάσουμε σε κάποιον βαθμό τη διαδρομή μας, να δημιουργήσουμε πολιτισμό, να αμφισβητήσουμε τις βεβαιότητές μας, να αναλάβουμε ευθύνη για τις πράξεις μας.
Το DNA εξηγεί ένα μέρος της προέλευσής μας. Δεν αποτελεί δικαιολογία για όσα κάνουμε ούτε άλλοθι για όσα αρνούμαστε να αλλάξουμε.
Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο αυτό που κληρονόμησε. Είναι και αυτό που κατορθώνει να δημιουργήσει με όσα κληρονόμησε.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο ανθρώπινη ιδιότητα ενός μορίου που γράφει την ιστορία της ζωής χωρίς να γνωρίζει τίποτε για την έννοια της ιστορίας: ότι μέσα από τις οδηγίες του γεννιέται ένα πλάσμα ικανό να τις μελετήσει, να τις αμφισβητήσει και να αναρωτηθεί για το νόημά τους.
Το DNA δεν γνωρίζει ότι υπάρχει. Ο άνθρωπος, όμως, το γνωρίζει.
Και τώρα καλείται να αποφασίσει τι θα κάνει με αυτή τη γνώση.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου