Δεν είναι δείγμα καλής υγείας να είσαι προσαρμοσμένος σε μια βαθιά άρρωστη κοινωνία. Είναι, ενδεχομένως, η πιο επικίνδυνη μορφή ασθένειας: εκείνη που έχει καταφέρει να πείσει τον ασθενή ότι είναι απολύτως φυσιολογικός.
Ο άνθρωπος που δεν αγανακτεί με την αδικία, που προσπερνά τον πεινασμένο, που θεωρεί την εκμετάλλευση επιχειρηματική ευφυΐα και την αναξιοπρέπεια προσωπική αποτυχία, μπορεί να είναι άψογα ενταγμένος στο κοινωνικό περιβάλλον. Να εργάζεται, να πληρώνει τους φόρους του, να καταναλώνει, να χαμογελά στις σωστές περιστάσεις και να κοιμάται ήσυχος τα βράδια. Η κοινωνία θα τον αποκαλέσει ισορροπημένο. Δεν θα αναρωτηθεί ποτέ αν η ισορροπία του οφείλεται στην απουσία συνείδησης.
Γιατί η κοινωνική προσαρμογή δεν είναι πάντοτε ωριμότητα. Μερικές φορές είναι η τέχνη να ακρωτηριάζεις ό,τι περισσεύει από τη συνείδησή σου, μέχρι να χωρέσεις άνετα μέσα στην εποχή σου.
Μαθαίνουμε από μικροί να προσαρμοζόμαστε. Στο σχολείο, στην οικογένεια, στην εργασία, στις ιεραρχίες, στις μικρές και μεγάλες εξουσίες. Μας εκπαιδεύουν να μη δημιουργούμε προβλήματα, να μην ενοχλούμε, να μη θέτουμε ερωτήματα που χαλούν την ησυχία των βολεμένων. Κι όταν τελικά πάψουμε να ενοχλούμαστε από όσα θα έπρεπε να μας εξεγείρουν, μας απονέμουν το μεγαλύτερο παράσημο της κοινωνικής ενσωμάτωσης: γίναμε άνθρωποι της κοινής λογικής.
Μόνο που η κοινή λογική μιας άδικης κοινωνίας είναι συχνά η λογική της αδικίας που έχει γίνει κανονικότητα.
Αν θεωρείς φυσιολογικό να πεθαίνουν άνθρωποι από την πείνα σε έναν κόσμο που πετάει τόνους τροφίμων, δεν είσαι απαραίτητα ρεαλιστής. Μπορεί απλώς να έχεις συμφιλιωθεί με το απαράδεκτο. Αν θεωρείς αναπόφευκτη την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, ίσως δεν ανακάλυψες κάποια βαθιά αλήθεια της ανθρώπινης φύσης. Ίσως απλώς έμαθες να υπακούς σε μια ιστορική συνθήκη και να την περνάς για φυσικό νόμο.
Η κοινωνία, άλλωστε, δεν χρειάζεται πάντοτε να καταστείλει τους αντιφρονούντες. Συχνά της αρκεί να τους χαρακτηρίσει γραφικούς, υπερβολικούς, αφελείς ή ανεδαφικούς. Είναι ένας οικονομικότατος τρόπος εξουδετέρωσης: δεν φυλακίζεις την ιδέα, γελοιοποιείς εκείνον που την εκφράζει.
Κι έτσι, ο άνθρωπος που δυσφορεί με την αδικία αρχίζει να αμφιβάλλει για τον εαυτό του, ενώ εκείνος που έχει συμφιλιωθεί μαζί της αισθάνεται ψυχικά υγιής. Ο πρώτος υποφέρει επειδή βλέπει την αντίφαση. Ο δεύτερος ησυχάζει επειδή έμαθε να μη βλέπει.
Δεν σημαίνει, βέβαια, πως κάθε προσαρμογή είναι υποταγή ούτε πως κάθε σύγκρουση αποτελεί απόδειξη αρετής. Η ζωή απαιτεί συμβιβασμούς, όχι όμως την εκχώρηση της κρίσης μας. Άλλο να μαθαίνεις να ζεις μέσα σε μια κοινωνία και άλλο να αποδέχεσαι ως σωστό καθετί που σου επιτρέπει να επιβιώνεις μέσα της.
Το μέτρο της υγείας δεν είναι πόσο καλά προσαρμόζεσαι στον κόσμο που υπάρχει, αλλά πόση από την ανθρωπιά σου διατηρείς όταν ο κόσμος απαιτεί να την εγκαταλείψεις.
Και ίσως ο πιο επικίνδυνος ασθενής μιας άρρωστης κοινωνίας να μην είναι εκείνος που υποφέρει από τις αντιφάσεις της, αλλά εκείνος που τις έχει ξεπεράσει όλες.
Έχει πάψει να πονάει.
Και το ονομάζει ωριμότητα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου