Η Ναύπακτος στη διαδρομή του χρόνου.

«Η Ναύπακτος στη διαδρομή του χρόνου»: Το συλλεκτικό βιβλίο του Γιάννη Δ. Βαρδακουλά που έκλεισε μέσα του την ψυχή του Επάχτου.

Η Ναύπακτος είναι μια πόλη που δεν χρειάζεται συστάσεις. Με μια συνεχή ιστορική παρουσία χιλιάδων ετών, από τους αρχαίους ναυπηγούς των Ηρακλειδών και τη στρατηγική ναυτική βάση των Αθηναίων, μέχρι το επιβλητικό μεσαιωνικό Lepanto των Βενετών και την εμβληματική Ναυμαχία του 1571, η καστροπολιτεία του Κορινθιακού αποτελεί ένα ζωντανό μουσείο. Ωστόσο, πίσω από τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, τις αυτοκρατορίες και τις μάχες, κρύβεται μια άλλη ιστορία: η ιστορία των καθημερινών ανθρώπων της, των παραδόσεών της και της αυθεντικής της ψυχής.

Αυτήν ακριβώς την ιστορία κατάφερε να διασώσει με έναν μοναδικό τρόπο ο Γιάννης Δ. Βαρδακουλάς στο εμβληματικό και πλέον συλλεκτικό βιβλίο του «Η Ναύπακτος στη διαδρομή του χρόνου» (1996).

✒️  Ο Συγγραφέας: Ένας αυθεντικός θεματοφύλακας της μνήμης.

Ο Γιάννης Δ. Βαρδακουλάς (1921–2006) δεν ήταν ένας απλός καταγραφέας γεγονότων. Γόνος μιας από τις παλαιότερες οικογένειες της Ναυπάκτου, οι οποίες εγκαταστάθηκαν στην πόλη αμέσως μετά την απελευθέρωσή της από τους Οθωμανούς το 1829, κουβαλούσε στο DNA του τα βιώματα του τόπου.

Αριστούχος απόφοιτος του Γυμνασίου Ναυπάκτου και με σπουδές στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο Βαρδακουλάς υπήρξε ένας βαθιά καλλιεργημένος άνθρωπος, ποιητής (με χαρακτηριστική τη συλλογή του «Σύθαμπο») και ενεργό μέλος της πνευματικής και κοινωνικής ζωής της πόλης. Το βιβλίο του, το οποίο εκδόθηκε ιδιωτικά το 1996, αποτέλεσε το απόσταγμα μιας πολυετούς, επίμονης έρευνας σε σπάνια αρχεία, έγγραφα και προφορικές μαρτυρίες.

📚  Μια βιωματική βουτιά στην τοπική λαογραφία.

Στις 246 σελίδες του, το βιβλίο αποφεύγει τη στεγνή παράθεση χρονολογιών. Με μια γλαφυρή, σχεδόν λογοτεχνική γλώσσα, ο συγγραφέας ανασυνθέτει την καθημερινή ζωή της πόλης, εστιάζοντας στην κοινωνική και οικονομική διαστρωμάτωση των «Επαχτιτών».

Μέσα από τις σελίδες του, ο αναγνώστης μεταφέρεται:

•Στο Ενετικό Λιμάνι: Την «καρδιά» της πόλης, όπου οι ψαράδες με τις τράτες τους, γεμάτοι προλήψεις και ναυτικούς κώδικες, πάλευαν με τον Κορινθιακό, ενώ τα «μουράγια» αποτελούσαν το μόνιμο κοινωνικό στέκι για τις ειδήσεις της ημέρας.

•Στις παλιές γειτονιές: Στο Τσαουσάνι, το Μπορσέι, το Γκυρίζι και το Κεφαλόβρυσο, με τα πέτρινα αρχοντικά, τις ανθισμένες αυλές, τις κοινόχρηστες βρύσες και τα πρώτα, μικρά ιδιωτικά σχολεία (όπως το ιστορικό προσχολείο της Κυρα-Δημητρούλας).

•Στα επαγγέλματα που χάθηκαν: Στην καθημερινότητα των παραδοσιακών βαρελάδων, των καραβομαραγκών που συνέχιζαν την αρχαία τέχνη της «ναυπηγικής» (από όπου προέρχεται και το όνομα της πόλης: ναυς + πήγνυμι), και των φουρναραίων με τους ξυλόφουρνους που ξυπνούσαν την πόλη.

•Στα μεγάλα έθιμα: Από την κατανυκτική Μεγάλη Παρασκευή, όπου οι Επιτάφιοι συναντιούνται στο φλεγόμενο από δάδες λιμάνι, μέχρι τις λαϊκές γιορτές για την αναπαράσταση της Ναυμαχίας του Lepanto.

👣  Οι «Γραφικοί Τύποι»: Η ζωντανή ψυχή των δρόμων.

Ίσως το πιο συγκινητικό και ιδιαίτερο κομμάτι του βιβλίου είναι η συνειδητή απόφαση του Βαρδακουλά να συμπεριλάβει στην ιστορία της πόλης τους «γραφικούς τύπους» της. Δίπλα στους επιφανείς επιστήμονες, τους ευεργέτες και τους πολιτικούς, ο συγγραφέας τοποθετεί τις εκκεντρικές, αυθεντικές φιγούρες του 19ου και 20ού αιώνα:

•Τους ντελάληδες και πραματευτάδες, που μετέτρεπαν το κήρυγμα και την πώληση σε μια μικρή θεατρική παράσταση στους δρόμους.

•Τους ατακαδόρους των καφενείων, που σκάρωναν επιτόπου σατιρικά στιχάκια και πειράγματα, δίνοντας ζωή στο λιμάνι.

•Τις αγαθές και μοναχικές ψυχές, που η ναυπακτιακή κοινωνία δεν απομόνωσε ποτέ, αλλά αντίθετα αγκάλιασε, φρόντισε και μετέτρεψε σε αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς της.

📚  Ένας σπάνιος πολιτιστικός θησαυρός.

Συνοδευόμενο από σπάνιο φωτογραφικό υλικό που αποτυπώνει την αρχιτεκτονική και κοινωνική εξέλιξη της Ναυπάκτου, το βιβλίο «Η Ναύπακτος στη διαδρομή του χρόνου» είναι σήμερα ένας πραγματικός θησαυρός. Καθώς η έκδοση του 1996 ήταν περιορισμένη, το βιβλίο θεωρείται πλέον εξαιρετικά σπάνιο και συλλεκτικό.

Για τους τυχερούς, μπορεί να εντοπιστεί σποραδικά σε παλαιοβιβλιοπωλεία, ενώ αντίτυπά του φυλάσσονται ως πολύτιμη παρακαταθήκη στη Βιβλιοθήκη της Βουλής και στην Παπαχαραλάμπειο Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ναυπάκτου.

Η μελέτη του δεν είναι απλώς μια γνωριμία με το παρελθόν· είναι ένα μάθημα για το πώς οι καθημερινοί άνθρωποι, με τα ελαττώματα, το χιούμορ, τον μόχθο και τις παραδόσεις τους, είναι αυτοί που τελικά διαμορφώνουν την πραγματική ιστορία ενός τόπου.