Η Έκτη Αίσθηση.

 

Αυτό που βλέπουμε και δεν καταλαβαίνουμε...

📽 Το 1999, ένας νεαρός τότε σκηνοθέτης, ο Μ. Νάιτ Σιάμαλαν, έφτιαξε μια ταινία που έμοιαζε αρχικά με ιστορία φαντασμάτων. Ένα παιδί βλέπει νεκρούς. Ένας ψυχολόγος προσπαθεί να το βοηθήσει. Κι ένας θεατής περιμένει να φοβηθεί. Μόνο που η «Έκτη Αίσθηση» δεν ενδιαφέρεται τόσο για τους νεκρούς όσο για τους ζωντανούς.

🎬 Στην επιφάνεια, η πλοκή είναι γνώριμη: ένα φοβισμένο οκτάχρονο αγόρι, ο Κόουλ (Χάλεϊ Τζόελ Όσμεντ), βλέπει νεκρούς και ένας πληγωμένος παιδοψυχολόγος, ο Δρ. Μάλκολμ Κρόου (Μπρους Γουίλις), προσπαθεί να το βοηθήσει. Όμως, η ιδιοφυΐα του σεναρίου κρύβεται στο ότι χρησιμοποιεί το μεταφυσικό στοιχείο ως όχημα για να μιλήσει για πολύ βαθύτερα, γήινα ζητήματα: την απώλεια, την αδυναμία επικοινωνίας, το πένθος και την ανάγκη για εξιλέωση.

Ο Κόουλ δεν φοβάται απλώς αυτό που βλέπει. Φοβάται ότι κανείς δεν θα τον πιστέψει. Ο Μάλκολμ Κρόου δεν προσπαθεί μόνο να θεραπεύσει ένα παιδί. Προσπαθεί, χωρίς να το γνωρίζει ακόμη, να διορθώσει κάτι μέσα στον ίδιο του τον εαυτό. Και ανάμεσά τους δημιουργείται μια σχέση που δεν στηρίζεται στη λογική αλλά στην εμπιστοσύνη.

Εδώ βρίσκεται και η βαθύτερη δύναμη της ταινίας.

Τα φαντάσματα δεν εμφανίζονται για να τρομάξουν. Εμφανίζονται επειδή κάτι έμεινε ανολοκλήρωτο. Κάτι δεν ειπώθηκε. Κάτι δεν ακούστηκε. Κάποιος έφυγε χωρίς να προλάβει να μιλήσει και κάποιος άλλος έμεινε πίσω χωρίς να προλάβει να ακούσει.

Ο πραγματικός τρόμος, λοιπόν, δεν βρίσκεται στον θάνατο. Βρίσκεται στην αδυναμία επικοινωνίας.

📽 Ο Μπρους Γουίλις αφήνει εδώ πίσω του τον γνώριμο ήρωα δράσης και επιλέγει τη σιωπή. Η ερμηνεία του είναι χαμηλόφωνη, σχεδόν ακίνητη. Σαν ένας άνθρωπος που βρίσκεται διαρκώς ένα βήμα μακριά από μια αλήθεια που δεν μπορεί ακόμη να συλλάβει.

Και απέναντί του ο Χάλεϊ Τζόελ Όσμεντ, παιδί ακόμη, κουβαλά στο βλέμμα του κάτι που δεν εξηγείται εύκολα: τον φόβο εκείνου που γνωρίζει περισσότερα απ' όσα μπορεί να αντέξει.

«I see dead people...»: Μια φράση που έγινε κινηματογραφική ιστορία.

Όμως η πραγματική της δύναμη δεν βρίσκεται στις λέξεις. Βρίσκεται στο γεγονός ότι το παιδί βλέπει αυτό που οι μεγάλοι δεν μπορούν να δουν.

Και ίσως εδώ βρίσκεται το πρώτο μεγάλο παράδοξο της ταινίας: η αλήθεια είναι μπροστά στα μάτια όλων, αλλά χρειάζεται ένα παιδί για να την αναγνωρίσει.

Ο Σιάμαλαν δεν κρύβει πραγματικά την αλήθεια από τον θεατή. Την τοποθετεί μπροστά του και τον αφήνει να κοιτάζει προς τη λάθος κατεύθυνση.

Τα χρώματα, οι χώροι, οι αποστάσεις, οι σιωπές, οι πόρτες, τα βλέμματα, ακόμη και το περίφημο κόκκινο, λειτουργούν σαν μικρές προειδοποιήσεις. Η ταινία δεν εξαπατά. Ο θεατής εξαπατά τον εαυτό του επειδή βλέπει αυτό που περιμένει να δει.

Κι έτσι έρχεται το τέλος.

Όχι απλώς ως ανατροπή, αλλά ως επαναπροσδιορισμός ολόκληρης της ιστορίας.

Ξαφνικά, όσα προηγήθηκαν αποκτούν άλλη σημασία. Οι διάλογοι, οι συναντήσεις, οι σιωπές, η σχέση του Κρόου με τη σύζυγό του. Η ταινία που μόλις παρακολουθήσαμε δεν ήταν ακριβώς αυτή που νομίζαμε.

Και γι' αυτό θέλεις να την ξαναδείς.

Όχι για να μάθεις τι θα συμβεί.

Αλλά για να δεις τι δεν είδες.

Εκεί βρίσκεται και η μεγάλη κινηματογραφική ειρωνεία της «Έκτης Αίσθησης»: η δεύτερη προβολή είναι, κατά κάποιον τρόπο, η πρώτη πραγματική προβολή.

Γιατί η ταινία δεν μιλά μόνο για μια έκτη αίσθηση.

Μιλά για όλες εκείνες τις στιγμές της ζωής όπου η αλήθεια βρίσκεται μπροστά μας και εμείς επιμένουμε να την κοιτάζουμε χωρίς να τη βλέπουμε.

Ίσως τελικά οι νεκροί της ταινίας να μην είναι οι πιο δύσκολοι να καταλάβουμε.

Οι ζωντανοί είναι.

Και αυτό είναι το πιο τρομακτικό πράγμα που κατάφερε να μας πει ο Σιάμαλαν χωρίς να το φωνάξει ποτέ.

Το περίφημο τέλος λειτουργεί ακριβώς επειδή η αλήθεια ήταν εκεί από την αρχή. Δεν κρυβόταν. Εμείς δεν είχαμε μάθει ακόμη να τη βλέπουμε.

Και τότε η «Έκτη Αίσθηση» αποκτά μια άλλη σημασία.

Δεν είναι η έκτη αίσθηση που προστίθεται στις πέντε.

Είναι αυτό που γεννιέται όταν οι πέντε δεν επαρκούν.

Γιατί ο άνθρωπος δεν ζει μόνο με όσα βλέπει. Ζει και με όσα υποψιάζεται. Με όσα θυμάται. Με όσα φοβάται. Με όσα αισθάνεται χωρίς να μπορεί να τα ονομάσει.

Κάποιες φορές ένα βλέμμα λέει περισσότερα από μια ολόκληρη συζήτηση.

Μια σιωπή απαντά σε μια ερώτηση.

Ένα άγγιγμα αποκαλύπτει αυτό που οι λέξεις κρύβουν.

Και ένας άνθρωπος μπορεί να βρίσκεται μπροστά μας, ενώ εμείς να έχουμε ήδη αρχίσει να τον χάνουμε.

Ίσως τελικά αυτό να είναι η έκτη αίσθηση:

να αντιλαμβάνεσαι την απουσία πριν γίνει οριστική.

Και τότε, μετά την όραση, την ακοή, την όσφρηση, τη γεύση και την αφή, μένει εκείνη η αίσθηση που δεν έχει δικό της όργανο.

Η αίσθηση του ανείπωτου.

Εκεί όπου τελειώνουν οι αισθήσεις και αρχίζει η επίγνωση.

Και ίσως εκεί, για πρώτη φορά, να αρχίζει πραγματικά ο άνθρωπος.