Mediterraneo.

Mediterraneo (1991): Μια Κινηματογραφική Ωδή στην Ανθρωπιά, την Απόδραση και το Καστελλόριζο.

Το 1991, ο Ιταλός σκηνοθέτης Γκαμπριέλε Σαλβατόρες παρέδωσε στο παγκόσμιο σινεμά το «Mediterraneo», μια ταινία που έμελλε να γράψει ιστορία. Συνδυάζοντας το χιούμορ, τη μελαγχολία και τον βαθύ ανθρωπισμό, το φιλμ κατέκτησε τις καρδιές κοινού και κριτικών, κερδίζοντας επάξια το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας το 1992.

Η Πλοκή: Όταν ο Πόλεμος Ξεχνιέται στο Αιγαίο.

Η ιστορία μας μεταφέρει στο 1941, στην καρδιά του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Μια ομάδα οκτώ Ιταλών στρατιωτών στέλνεται για παρακολούθηση στο Καστελλόριζο, ένα μικρό και στρατηγικά ασήμαντο νησί των Δωδεκανήσων. Πολύ σύντομα, η μοίρα τούς αποκόπτει εντελώς από τον υπόλοιπο κόσμο: το πολεμικό τους πλοίο βομβαρδίζεται, ενώ ο ασύρματός τους καταστρέφεται κατά λάθος. Οι στρατιώτες μένουν ολομόναχοι και ξεχασμένοι από τον στρατό τους. Οι ντόπιοι κάτοικοι (κυρίως γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι), οι οποίοι αρχικά κρύβονταν στα βουνά φοβούμενοι μια εχθρική εισβολή, γρήγορα συνειδητοποιούν ότι οι Ιταλοί είναι απλοί, ακίνδυνοι άνθρωποι. Σταδιακά, τα όπλα παραμερίζονται. Οι στρατιώτες ενσωματώνονται πλήρως στην ήρεμη καθημερινότητα του νησιού. Ζουν μια ειδυλλιακή ουτοπία, ανακαλύπτοντας τον έρωτα, το ψάρεμα, το ποδόσφαιρο και την τέχνη. Η γαλήνη τους διακόπτεται βίαια τρία χρόνια αργότερα, το 1944, όταν η προσγείωση ενός ιταλικού αεροπλάνου και η άφιξη ενός βρετανικού πλοίου τούς υπενθυμίζουν ότι ο πόλεμος τελειώνει και πρέπει να επιστρέψουν στην πραγματικότητα.

Το Καστ: Μια Δεμένη Ομάδα με Έντονο Ελληνικό Άρωμα.

Η επιτυχία της ταινίας βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στους αυθεντικούς χαρακτήρες και τις εξαιρετικές ερμηνείες των Ιταλών ηθοποιών, αλλά και σε μια εμβληματική ελληνική παρουσία:

Diego Abatantuono (Λοχίας Νίκολα Λορούσο): Ο αυστηρός και πατριώτης λοχίας που τελικά «λυγίζει» μπροστά στην ομορφιά της ειρηνικής ζωής.

Claudio Bigagli (Υπολοχαγός Ραφαέλε Μοντίνι): Ο φιλότερος διοικητής και δάσκαλος, που αναλαμβάνει να συντηρήσει τις τοιχογραφίες της εκκλησίας του νησιού.

Giuseppe Cederna (Αντόνιο Φαρίνα): Ο πιο ευαίσθητος στρατιώτης, ο οποίος ερωτεύεται παράφορα το νησί και τη Βασίλισσα.

Βάνα Μπάρμπα (Βασίλισσα): Η γνωστή Ελληνίδα ηθοποιός ενσαρκώνει την τοπική πόρνη. Γίνεται το απόλυτο σύμβολο ελευθερίας, ομορφιάς και αποδοχής για τους στρατιώτες.

Claudio Bisio (Κοράντο Νοβέντα): Ο στρατιώτης που υποφέρει από βαθιά νοσταλγία για τη σύζυγό του και προσπαθεί συνεχώς να δραπετεύσει.

Antonio Catania (Ντανίλο Μουνάρον): Ένας από τους δύο αδελφούς της ομάδας (ορεινοί βοσκοί), που δεν είχαν δει ποτέ στη ζωή τους θάλασσα.

Gigio Alberti (Ελιζέο Στραζαμπόσκο): Ο στρατιώτης που είναι αφοσιωμένος στον σκύλο του, τη «Σιλβάνα», η οποία άθελά της καταστρέφει τον ασύρματο.

Νοήματα και Μηνύματα: «Ούνα Φάτσα, Ούνα Ράτσα».

Το Mediterraneo δεν είναι μια κλασική πολεμική ταινία· είναι ένα αντιπολεμικό μανιφέστο. Το κεντρικό της μήνυμα συνοψίζεται στην πασίγνωστη φράση «ούνα φάτσα, ούνα ράτσα». Η ταινία αποδεικνύει ότι οι απλοί άνθρωποι δεν έχουν τίποτα να χωρίσουν. Μέσα από την κοινή μεσογειακή κουλτούρα, Ιταλοί και Έλληνες αδελφοποιούνται, καταργώντας τα τεχνητά σύνορα των πολιτικών.

Παράλληλα, η ταινία αποτελεί το κλείσιμο της «Τριλογίας της Απόδρασης» του Σαλβατόρες (μαζί με τα Marrakech Express και Turné). Εξερευνά την ανάγκη του ανθρώπου για φυγή (escapism) από τους επιβεβλημένους κοινωνικούς ρόλους και τη φρίκη της ιστορίας.

Το τέλος της ταινίας κρύβει μια γλυκόπικρη πολιτική απογοήτευση. Αφιερωμένη «σε όλους εκείνους που δραπετεύουν», δείχνει τους ήρωες να επιστρέφουν χρόνια μετά στο νησί, γερασμένοι και απογοητευμένοι από τη μεταπολεμική εξέλιξη της Ευρώπης. Η μόνη αληθινή τους πατρίδα παρέμεινε εκείνη η προσωρινή, δίκαιη κοινότητα που έχτισαν στο Αιγαίο.

Καστελλόριζο: Ο Πραγματικός Πρωταγωνιστής.

Το ακριτικό Καστελλόριζο (ή Μεγίστη), τοποθετημένο στο νοτιοανατολικότερο άκρο της Ελλάδας, είναι ο συνδετικός κρίκος όλων των παραπάνω. Το γραφικό λιμάνι, τα πολύχρωμα αρχοντικά και το απέραντο γαλάζιο λειτούργησαν ως το ιδανικό φυσικό σκηνικό για να αποδοθεί η έννοια της επίγειας ουτοπίας.

Πριν από το 1991, το νησί ήταν ένας σχεδόν απομονωμένος τόπος. Η προβολή της ταινίας και η βράβευσή της με Όσκαρ λειτούργησαν ως η καλύτερη παγκόσμια διαφήμιση. Έκτοτε, το Καστελλόριζο μετατράπηκε σε έναν εμβληματικό προορισμό για διεθνείς ταξιδιώτες που αναζητούν την αυθεντικότητα και την ηρεμία. Ακόμη και σήμερα, οι επισκέπτες μπορούν να περπατήσουν στα σημεία των γυρισμάτων, όπως η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, νιώθοντας την αύρα μιας ταινίας που απέδειξε ότι, τελικά, η ανθρωπιά μπορεί να νικήσει τον πόλεμο.