Πιστεύουμε συχνά ότι οι σκέψεις μας είναι δικές μας και ότι οι αποφάσεις μας γεννιούνται μέσα στον ιδιωτικό χώρο του μυαλού μας. Κι όμως, πίσω από πολλές από τις σκέψεις μας υπάρχουν φωνές άλλων ανθρώπων. Μια συμβουλή που ακούσαμε, μια απόρριψη που βιώσαμε, ένας έπαινος που θυμόμαστε, μια προσδοκία που μας επιβλήθηκε. Ο άνθρωπος δεν διαμορφώνει τον εαυτό του μόνο μέσα από όσα ζει, αλλά και μέσα από τον τρόπο με τον οποίο οι άλλοι τον κοιτούν.
Από τα πρώτα χρόνια της ζωής μας μαθαίνουμε τον κόσμο μέσα από τους άλλους. Μαθαίνουμε τι είναι σωστό και τι λάθος, τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται, τι αξίζει θαυμασμό και τι προκαλεί ντροπή. Πριν ακόμη αποκτήσουμε ολοκληρωμένη προσωπική κρίση, έχουμε ήδη δεχτεί έναν ολόκληρο κόσμο από κανόνες, αξίες και προσδοκίες. Έτσι, ένα μέρος αυτού που αποκαλούμε «εγώ» είναι στην πραγματικότητα μια εσωτερικευμένη κοινωνική εμπειρία.
Η επιρροή των άλλων γίνεται ιδιαίτερα εμφανής όταν βρισκόμαστε μέσα σε μια ομάδα. Ο άνθρωπος έχει βαθιά ανάγκη να ανήκει κάπου. Γι' αυτό πολλές φορές προσαρμόζει τη συμπεριφορά του σε εκείνη της πλειοψηφίας, ακόμη κι όταν μέσα του διαφωνεί. Δεν είναι πάντοτε η λογική που μας οδηγεί στη συμμόρφωση. Μπορεί να είναι ο φόβος της απόρριψης, η ανάγκη για αποδοχή ή απλώς η επιθυμία να μη βρεθούμε μόνοι απέναντι στους πολλούς.
Το παράδοξο είναι ότι μπορεί να αλλάξουμε ακόμη και τη σκέψη μας επειδή βλέπουμε τους άλλους να σκέφτονται διαφορετικά. Η κοινωνική επιρροή δεν περιορίζεται στη συμπεριφορά. Μπορεί να εισχωρήσει στην ίδια την αντίληψή μας για την πραγματικότητα. Αυτό που θεωρούμε φυσιολογικό, δίκαιο, όμορφο ή σημαντικό δεν είναι πάντοτε αποτέλεσμα προσωπικής αναζήτησης. Συχνά είναι αποτέλεσμα μιας κοινής συμφωνίας που έχει δημιουργήσει η κοινωνία.
Και ύστερα υπάρχει το βλέμμα. Ένα βλέμμα μπορεί να ενθαρρύνει, να περιορίσει, να πληγώσει ή να απελευθερώσει. Ο άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του πολλές φορές μέσα από τα μάτια των άλλων. Αν του επαναλαμβάνουν ότι είναι δυνατός, μπορεί να αρχίσει να πιστεύει στη δύναμή του. Αν του επαναλαμβάνουν ότι είναι ανεπαρκής, υπάρχει ο κίνδυνος να κάνει αυτή την κρίση μέρος της ταυτότητάς του. Η γνώμη του άλλου, όταν επαναλαμβάνεται αρκετά, μπορεί να πάψει να μοιάζει με ξένη γνώμη και να γίνει εσωτερική φωνή.
Ωστόσο, η επιρροή δεν σημαίνει αναγκαστικά υποταγή. Το να αναγνωρίζουμε πόσο μας επηρεάζουν οι άλλοι είναι το πρώτο βήμα για να αποκτήσουμε μεγαλύτερη ελευθερία απέναντί τους. Όταν καταλάβουμε από πού προέρχεται μια πεποίθηση, μπορούμε να αναρωτηθούμε αν εξακολουθεί να μας ανήκει. Όταν αντιληφθούμε ότι ένας φόβος γεννήθηκε από την κρίση κάποιου άλλου, μπορούμε να τον εξετάσουμε ξανά.
Ίσως, τελικά, η πραγματική αυτονομία να μην σημαίνει να μην επηρεαζόμαστε από κανέναν. Αυτό είναι σχεδόν αδύνατο. Σημαίνει να μπορούμε να ξεχωρίζουμε την επιρροή από την επιλογή. Να ακούμε τις φωνές των άλλων χωρίς να τις κάνουμε όλες δικές μας. Να δεχόμαστε το βλέμμα τους χωρίς να τους παραδίδουμε το δικαίωμα να καθορίζουν ποιοι είμαστε.
Γιατί ο άνθρωπος είναι, σε μεγάλο βαθμό, καθρέφτης των άλλων. Η ελευθερία του αρχίζει όταν καταλαβαίνει ότι δεν χρειάζεται να κρατήσει μέσα του κάθε εικόνα που οι άλλοι του έδειξαν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου