Αποσυνάγωγοι.

Οι «Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (Oğuz Atay) αποτελούν ένα λογοτεχνικό παλίμψηστο που άλλαξε ριζικά την πορεία του τουρκικού μυθιστορήματος. Όταν εκδόθηκε το 1972 στην Τουρκία, το βιβλίο δίχασε την παραδοσιακή κριτική λόγω της χαοτικής, μεταμοντέρνας δομής του, αλλά σταδιακά αναγνωρίστηκε ως το σημαντικότερο τουρκικό μυθιστόρημα του 20ού αιώνα από την UNESCO και κορυφαίους λογοτέχνες όπως ο Ορχάν Παμούκ.

Η Πλοκή: μια υπαρξιακή αναζήτηση μέσα από σημειώσεις.

Η ιστορία έχει ως αφετηρία ένα απλό αλλά συγκλονιστικό γεγονός: ο Τουργκούτ Οζμπέν, ένας βολεμένος μικροαστός μηχανολόγος στην Κωνσταντινούπολη, μαθαίνει από την εφημερίδα την αυτοκτονία του στενού του φίλου από τα φοιτητικά χρόνια, Σελίμ Ισίκ. Η είδηση αυτή κλονίζει την τακτοποιημένη ζωή του. Ο Τουργκούτ αφήνει πίσω την οικογένειά του και ξεκινά ένα καλειδοσκοπικό ταξίδι για να ανασυνθέσει το παρελθόν, την προσωπικότητα και τα κίνητρα του αυτόχειρα φίλου του μέσα από συναντήσεις, γράμματα και σκόρπια χειρόγραφα.

Το ίδιο το βιβλίο παρουσιάζεται με τη μορφή ενός ακατάστατου χειρογράφου γεμάτου σημειώσεις, παρωδίες, μαύρο χιούμορ και φανταστικά δικαστήρια που παραπέμπουν απευθείας στον Φραντς Κάφκα και τον Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι.

Ποιοι είναι οι «Αποσυνάγωγοι»;

Στα τουρκικά, ο τίτλος "Tutunamayanlar" σημαίνει «αυτοί που δεν μπορούν να κρατηθούν» (από κάπου) ή «οι αταίριαστοι». Ο Ατάι δημιουργεί μια ολόκληρη «εγκυκλοπαίδεια» αυτών των ανθρώπων. Πρόκειται για μια γενιά νέων διανοουμένων της Τουρκίας που: Αδυνατούν να συνδεθούν με τις παραδοσιακές κοινωνικές νόρμες και το μικροαστικό συμβιβασμό. Νιώθουν μετέωροι ανάμεσα στη δυτική κουλτούρα και την ανατολίτικη πραγματικότητα της χώρας τους. Βιώνουν μια βαθιά υπαρξιακή ματαιότητα, όπου οι λέξεις και οι ιδέες χάνουν το βάρος τους απέναντι στην ωμή πραγματικότητα.

Η UNESCO το 2002 ξεχώρισε επίσημα τους «Αποσυνάγωγους» ως ένα κορυφαίο έργο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς που έπρεπε οπωσδήποτε να μεταφραστεί. Με αφορμή τη συμπλήρωση 25 ετών από τον θάνατο του Ογούζ Ατάι, ο οργανισμός τοποθέτησε το βιβλίο στην κορυφή της λίστας με τα τουρκικά λογοτεχνικά έργα των οποίων η μετάφραση κρίθηκε απολύτως απαραίτητη για τη διεθνή κοινότητα. Η κίνηση αυτή, της UNESCO είχε ιδιαίτερη σημασία καθώς αναγνώρισε την οικουμενικότητα του έργου. Χαρακτήρισε το βιβλίο ως «το σημαντικότερο ίσως τουρκικό μυθιστόρημα του 20ού αιώνα» και ως το έργο που αντιπροσωπεύει με τον καλύτερο τρόπο την τουρκική λογοτεχνία διεθνώς. Ο οργανισμός είχε επισημάνει τότε ότι η μετάφρασή του θα ήταν ένα εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα λόγω της περίπλοκης γλώσσας και της μεταμοντέρνας δομής του. Η παρέμβαση αυτή άνοιξε τον δρόμο ώστε το βιβλίο να ξεφύγει από τα σύνορα της Τουρκίας. Έτσι, μεταφράστηκε τελικά στα αγγλικά (Olric Press), στα γερμανικά (Binooki) και πρόσφατα στα ελληνικά (Gutenberg).

Ο Μοντερνισμός και η Πολιτισμική Ανατομία.

Το μυθιστόρημα ξεχωρίζει για τον ιδιότυπο ρεαλισμό του και τη χρήση της τεχνικής του «ροής της συνείδησης». Ο Ατάι δεν γράφει μια γραμμική ιστορία. Αντίθετα, σπάει τα όρια της αφήγησης, μπερδεύοντας το φανταστικό με το πραγματικό, το τραγικό με το κωμικό. Μέσα από τη διαδρομή του Τουργκούτ, ο συγγραφέας ανατέμνει την τουρκική ψυχή και μια κοινωνία που προσπαθεί να ξεχάσει το παρελθόν της για να εκσυγχρονιστεί βίαια. Οι «Αποσυνάγωγοι» (που κυκλοφορούν στα ελληνικά σε εξαιρετική μετάφραση της Νίκης Σταυρίδη από τις Εκδόσεις "Gutenberg") δεν είναι απλώς ένα βιβλίο, αλλά μια συναρπαστική και απαιτητική αναγνωστική εμπειρία που αφήνει μόνιμο αποτύπωμα σε όποιον αποφασίσει να βυθιστεί στις σελίδες της συγκλονιστικής αυτής χοάνης.