Οι λύκοι δεν κατέβηκαν στις πόλεις επειδή ξαφνικά αγάπησαν τον πολιτισμό. Ούτε επειδή κουράστηκαν από τη μοναξιά των βουνών. Κατέβηκαν επειδή τα βουνά που γνώριζαν δεν είναι πια τα ίδια.
Όλο και συχνότερα, λύκοι, αλεπούδες, τσακάλια και άλλα άγρια ζώα εμφανίζονται στις παρυφές των ανθρώπινων οικισμών, διασχίζουν δρόμους, πλησιάζουν σπίτια και αναζητούν τροφή εκεί όπου κάποτε υπήρχε μόνο δάσος. Το φαινόμενο δεν είναι ανεξήγητο. Είναι αποτέλεσμα μιας βαθιάς μεταβολής στη σχέση ανθρώπου και φυσικού περιβάλλοντος.
Οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές, η καταστροφή και ο κατακερματισμός των βιοτόπων, οι δρόμοι που διασχίζουν άλλοτε απρόσιτες περιοχές, οι ενεργειακές εγκαταστάσεις και οι συνεχείς ανθρώπινες παρεμβάσεις περιορίζουν τον ζωτικό χώρο της άγριας ζωής. Το δάσος χάνει τη συνοχή του, οι φυσικές πηγές τροφής και νερού μεταβάλλονται και οι διαδρομές των ζώων διακόπτονται. Εκεί όπου κάποτε υπήρχαν ενιαία οικοσυστήματα, δημιουργούνται πλέον μικρές, απομονωμένες νησίδες φυσικού περιβάλλοντος.
Την ίδια στιγμή, οι πόλεις προσφέρουν κάτι ιδιαίτερα δελεαστικό: εύκολη τροφή. Ανεξέλεγκτα σκουπίδια, ανοιχτοί κάδοι, υπολείμματα τροφών και αδέσποτα ζώα δημιουργούν ένα τεχνητό περιβάλλον αφθονίας. Η υποχώρηση της παραδοσιακής κτηνοτροφίας από τις ορεινές περιοχές, σε συνδυασμό με την παρουσία ανεπιτήρητων οικόσιτων ζώων, μεταβάλλει επίσης τις συνθήκες αναζήτησης τροφής.
Υπάρχει και ένας ακόμη παράγοντας: η εξοικείωση. Όταν ένα άγριο ζώο συνδέσει την ανθρώπινη παρουσία με την εύκολη πρόσβαση σε τροφή, ο φυσικός του φόβος μπορεί σταδιακά να περιοριστεί. Οι ειδικοί περιγράφουν ορισμένες τέτοιες περιπτώσεις ως "προβληματική" συμπεριφορά. Ο λύκος, όμως, δεν γίνεται κατοικίδιο. Παραμένει άγριο ζώο, με τα ένστικτα και τις απρόβλεπτες αντιδράσεις του.
Παράλληλα, η αύξηση των πληθυσμών των λύκων σε ορισμένες περιοχές και η φυσική διασπορά των νεότερων ατόμων, που αναζητούν νέες επικράτειες, μπορούν να ενισχύσουν την παρουσία τους κοντά σε κατοικημένες περιοχές.
Και τότε εμφανίζεται η εύκολη ανθρώπινη απάντηση: να σκοτώσουμε τους λύκους.
Όμως το κυνήγι δεν αποτελεί βιώσιμη λύση. Δεν αποκαθιστά τα καμένα δάση, δεν επαναφέρει τους χαμένους βιοτόπους, δεν περιορίζει τα σκουπίδια και δεν αποκαθιστά τις φυσικές ισορροπίες. Αντίθετα, η ανεξέλεγκτη θανάτωση μπορεί να διαταράξει την κοινωνική οργάνωση των αγελών και να προκαλέσει νέες μετακινήσεις και απρόβλεπτες συνέπειες. Η διαχείριση της άγριας ζωής απαιτεί επιστημονική γνώση και όχι αποφάσεις που υπαγορεύονται από τον φόβο ή την εκδικητικότητα.
Η λύση βρίσκεται στην πρόληψη: στην προστασία και αποκατάσταση των φυσικών βιοτόπων, στη σωστή διαχείριση των απορριμμάτων, στην προστασία των κοπαδιών, στη φύλαξη των οικόσιτων ζώων και στην επιστημονική παρακολούθηση των πληθυσμών. Χρειάζεται, επίσης, ενημέρωση των κατοίκων και οργανωμένη αντιμετώπιση των περιστατικών όπου άγρια ζώα χάνουν τον φυσικό τους φόβο για τον άνθρωπο.
Δεν χρειάζεται να εξιδανικεύσουμε τον λύκο ούτε να αγνοήσουμε τους πραγματικούς κινδύνους για τους ανθρώπους και τα ζώα τους. Χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι η συνύπαρξη προϋποθέτει όρια, γνώση και σεβασμό.
Υπάρχει, μια παράξενη αντίφαση στον σύγχρονο πολιτισμό. Ο άνθρωπος καταλαμβάνει τα βουνά, ανοίγει δρόμους, εγκαθιστά ανεμογεννήτριες, επεκτείνει οικισμούς, περιορίζει τα δάση και ύστερα εκπλήσσεται όταν η άγρια ζωή εμφανίζεται κοντά στο σπίτι του.
Θέλει τη φύση προστατευμένη, αρκεί να βρίσκεται μακριά από το παράθυρό του. Θέλει τα ζώα ελεύθερα, αρκεί να μην περνούν από τον δρόμο του. Θέλει να απολαμβάνει το δάσος, αλλά συχνά ξεχνά ότι δεν είναι ο μοναδικός ιδιοκτήτης του.
Ίσως, τελικά, οι λύκοι να μην κατέβηκαν τόσο πολύ στις πόλεις. Ίσως οι πόλεις να ανέβηκαν υπερβολικά στα βουνά.
Και το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς θα κρατήσουμε τους λύκους μακριά από τους ανθρώπους. Είναι πώς θα ξαναδώσουμε στη φύση τον χώρο που της αφαιρέσαμε, ώστε να μη χρειάζεται να αναζητά την επιβίωσή της ανάμεσα στις πολυκατοικίες μας.
Γιατί το δάσος δεν είναι το σκηνικό της ανθρώπινης ζωής. Είναι το σπίτι αμέτρητων άλλων ζωών.
Οι λύκοι δεν χτύπησαν την πόρτα του πολιτισμού. Ο πολιτισμός χτύπησε πρώτος την πόρτα του δάσους. Και τώρα που εκείνο μικραίνει, συναντιούνται στο κατώφλι.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου