Έλα να δεις.

 

Έλα να δεις: Η πιο συγκλονιστική κάθοδος στην κόλαση του πολέμου.

Υπάρχουν ταινίες που σε ψυχαγωγούν, ταινίες που σε συγκινούν και ταινίες που σε αλλάζουν για πάντα. Το «Έλα να δεις» (Come and See/ Idi i smotri), σε σκηνοθεσία του Σοβιετικού Έλεμ Κλίμοφ, ανήκει ξεκάθαρα στην τρίτη κατηγορία. Κυκλοφόρησε το 1985 και θεωρείται ευρέως ως μία από τις πιο συγκλονιστικές και σκληρές αντιπολεμικές ταινίες στην ιστορία του κινηματογράφου. Απογυμνωμένο από κάθε ίχνος χολιγουντιανού ηρωισμού ή εξιδανίκευσης, το αριστούργημα αυτό αποτυπώνει με απόλυτο ρεαλισμό τη φρίκη της ναζιστικής κατοχής στη Λευκορωσία το 1943, μέσα από τα μάτια ενός παιδιού.

📽 Η Πλοκή: Μια εφιαλτική «κάθοδος στην κόλαση»

Η ιστορία ακολουθεί τον Φλιόρα (τον οποίο υποδύεται συγκλονιστικά ο έφηβος τότε Αλεξέι Κραβτσένκο), ένα 14χρονο αγόρι από τη Λευκορωσία.

🎬 Η ψευδαίσθηση του ηρωισμού:

Η ταινία ξεκινά με τον Φλιόρα να σκάβει μανιωδώς στην άμμο ενός παλιού πεδίου μάχης. Στόχος του είναι να βρει ένα παρατημένο τουφέκι, το οποίο αποτελεί το «εισιτήριό» του για να γίνει δεκτός στους Σοβιετικούς παρτιζάνους. Παρά τους σπαρακτικούς θρήνους της μητέρας του, ο Φλιόρα φεύγει από το σπίτι γεμάτος παιδικό ενθουσιασμό και την αφέλεια ότι πάει να ζήσει μια ένδοξη περιπέτεια.

🎬 Η πρώτη απογοήτευση και ο τρόμος:

Φτάνοντας στο στρατόπεδο, ο διοικητής τον αφήνει πίσω ως εφεδρεία λόγω του νεαρού της ηλικίας του. Πληγωμένος, ο Φλιόρα απομονώνεται στο δάσος, όπου γνωρίζει την Γκλάσα, μια νεαρή νοσοκόμα. Η σύντομη στιγμή αθωότητάς τους διακόπτεται βίαια από έναν γερμανικό βομβαρδισμό. Ο Φλιόρα υφίσταται ακουστικό τραύμα (προσωρινή κώφωση) – ένας υπόκωφος ήχος που θα συνοδεύει τον θεατή σε όλη την υπόλοιπη ταινία, εμβαπτίζοντάς τον στο τραύμα του πρωταγωνιστή.

🎬 Η επιστροφή στο άδειο σπίτι:

Αναζητώντας καταφύγιο, ο Φλιόρα και η Γκλάσα επιστρέφουν στο χωριό του. Το σπίτι του είναι άδειο. Σε κατάσταση άρνησης, ο Φλιόρα πιστεύει ότι η οικογένειά του κρύβεται στους βάλτους. Καθώς τρέχουν να ξεφύγουν, η Γκλάσα γυρίζει το κεφάλι της και αντικρίζει μια φρικτή αλήθεια: μια στοίβα από τα γυμνά, ματωμένα πτώματα των συγχωριανών και της οικογένειας του αγοριού. Όταν τελικά διασχίζουν τον πνιγηρό βάλτο και βρίσκουν λίγους επιζώντες, ο Φλιόρα συνειδητοποιεί την αλήθεια και καταρρέει, νιώθοντας ότι η δική του επιμονή να καταταγεί έφερε τους Ναζί στην πόρτα τους.

🎬 Η σφαγή στο Περεχόντ:

Ψάχνοντας για τροφή, ο Φλιόρα καταλήγει στο χωριό Περεχόντ, το οποίο περικυκλώνεται από μια πάνοπλη μονάδα των Einsatzgruppen (γερμανικά τάγματα θανάτου). Σε μια από τις πιο εφιαλτικές σεκάνς του παγκόσμιου σινεμά, οι Ναζί κλειδώνουν όλους τους κατοίκους μέσα σε μια ξύλινη αποθήκη. Ο Φλιόρα καταφέρνει να βγει από ένα παράθυρο και αναγκάζεται να παρακολουθήσει το απόλυτο σαδιστικό όργιο: οι στρατιώτες καίνε ζωντανούς τους χωρικούς, ενώ η γερμανική μπάντα παίζει μουσική. Πριν αποχωρήσουν, φωτογραφίζουν τον Φλιόρα με ένα όπλο στον κρόταφο ως «ενθύμιο».

🎬 Το φινάλε και ο συμβολικός πυροβολισμός:

Μετά την εκδίκηση των παρτιζάνων, οι οποίοι επιστρέφουν και εκτελούν τους Γερμανούς αιχμαλώτους, ο Φλιόρα – που πλέον έχει το πρόσωπο ενός γερασμένου ανθρώπου γεμάτο βαθιές ρυτίδες – αντικρίζει ένα πορτρέτο του Χίτλερ στις λάσπες.

Αρχίζει να το πυροβολεί μανιωδώς. Με κάθε πυροβολισμό, η ταινία προβάλλει αρχειακό υλικό σε αντίστροφη σειρά: τα εγκλήματα των Ναζί, την άνοδο του φασισμού, μέχρι που στην οθόνη εμφανίζεται μια φωτογραφία του Χίτλερ όταν ήταν μωρό. Εκεί ο Φλιόρα σταματά. Αρνείται να «σκοτώσει» ένα ανυπεράσπιστο βρέφος, αποδεικνύοντας ότι δεν έχασε εντελώς την ανθρωπιά του. Παίρνει το όπλο του και ακολουθεί το τάγμα στο χιονισμένο δάσος, έτοιμος πια για τον πραγματικό πόλεμο.

📽 Ένας ακραίος, ιστορικός ρεαλισμός.

Η δύναμη του «Έλα να δεις» δεν κρύβεται μόνο στο σενάριό του, αλλά και στον τρόπο που δημιουργήθηκε:

•Αληθινές Μαρτυρίες: Το σενάριο συνέγραψε ο Κλίμοφ μαζί με τον Άλες Αντάμοβιτς, βασισμένο στο βιβλίο Χατίν και σε πραγματικές καταθέσεις επιζώντων από τις ναζιστικές θηριωδίες στη Λευκορωσία.

•Σοβιετική Λογοκρισία: Οι κρατικές αρχές μπλόκαραν το σενάριο για σχεδόν οκτώ χρόνια, θεωρώντας το υπερβολικά σκληρό και νατουραλιστικό, πριν επιτρέψουν τελικά τη δημιουργία του.

•Αληθινά Πυρομαχικά: Για να αποδοθεί η απόλυτη αυθεντικότητα του τρόμου, στα γυρίσματα χρησιμοποιήθηκαν ζωντανά πυρομαχικά και αληθινές σφαίρες που περνούσαν σε απόσταση αναπνοής από το κεφάλι του νεαρού πρωταγωνιστή.

📽 Η Κληρονομιά της Ταινίας.

Σήμερα, το "Έλα να δεις" αποτελεί μνημείο του παγκόσμιου κινηματογράφου, με διθυραμβικές κριτικές παγκοσμίως. Είναι μια ταινία δύσκολη, που απαιτεί γερά στομάχια, αλλά παραμένει ένα απαραίτητο αντιπολεμικό μανιφέστο. Μας υπενθυμίζει με τον πιο σκληρό τρόπο πώς ο πόλεμος δεν έχει καμία δόξα, παρά μόνο την ικανότητα να ισοπεδώνει την ανθρώπινη ψυχή και να κλέβει βίαια την αθωότητα.

Το «Έλα να δεις» δεν είναι απλώς μια ταινία για τον πόλεμο· είναι μια καταγγελία του πολιτισμού που έμαθε να κατασκευάζει πολιτισμένους δολοφόνους και να βαφτίζει τη θηριωδία καθήκον, την υπακοή αρετή και την εξόντωση ιδεολογία. Ο Φλιόρα δεν μεγαλώνει· γερνάει απότομα, σαν να πέρασε ολόκληρη η Ιστορία από πάνω του με τις αρβύλες της. Και όταν στρέφει το όπλο στον Χίτλερ-βρέφος, η κάννη σταματά εκεί όπου θα έπρεπε να αρχίζει η σκέψη: μήπως το τέρας δεν γεννιέται τέρας, αλλά το κατασκευάζουν οι κοινωνίες, οι μηχανισμοί εξουσίας και οι άνθρωποι που παραδίδουν τη συνείδησή τους στην πειθαρχία; Το τρομακτικό δεν είναι ότι ο Φλιόρα δεν πυροβολεί το βρέφος. Είναι ότι εκατομμύρια άνθρωποι, κάποτε, πυροβόλησαν χωρίς να διστάσουν. Κι έτσι, το πραγματικό ερώτημα της ταινίας δεν αφορά μόνο το παρελθόν: όταν η Ιστορία ξαναφορτώνει τα όπλα της, ποιος θα έχει το θάρρος να μην πυροβολήσει;