Στοιχειώδης Αισθητική.

Γιατί η «Στοιχειώδης Αισθητική» του Βασίλη Ραφαηλίδη παραμένει το απόλυτο αντίδοτο στη σύγχρονη ασχήμια.

Σε έναν κόσμο που κατακλύζεται από γρήγορη πληροφορία, ψηφιακό θόρυβο και μια διάχυτη κοινωνική επιθετικότητα, η έννοια της «αισθητικής» έχει σχεδόν κακοποιηθεί. Έχει ταυτιστεί λανθασμένα με το design, το lifestyle και το επιφανειακό «περιτύλιγμα» των πραγμάτων. Έρχονται όμως στιγμές που η επιστροφή σε κείμενα-σταθμούς μάς θυμίζει την πραγματική ουσία των λέξεων. Ένα τέτοιο κείμενο είναι η «Στοιχειώδης Αισθητική» του Βασίλη Ραφαηλίδη.

Γραμμένο το μακρινό 1992 από έναν από τους πιο οξυδερκείς, αιρετικούς και καυστικούς Έλληνες διανοούμενους, το βιβλίο αυτό δεν είναι μια στεγνή ακαδημαϊκή μελέτη. Είναι ένα μανιφέστο πνευματικής επιβίωσης, ένα άρθρο-ποταμός που συνδέει άρρηκτα την ομορφιά με την ηθική και την πολιτική.

Ηθική και αισθητική: Οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Ο Ραφαηλίδης ξεκινά το βιβλίο του με μια φράση που έχει πλέον γραφτεί στην ιστορία της ελληνικής γραμματείας: «Επειδή η αισθητική είναι η ηθική του μέλλοντος». Με αυτή την παραδοχή, ο συγγραφέας αναβιώνει τη σωκρατική αντίληψη ότι το κάλλος (η ομορφιά) και το αγαθόν (η ηθική) είναι αδιαχώριστα.

Για τον Ραφαηλίδη, η κακογουστιά, ο ωχαδερφισμός, η καταστροφή του δημόσιου χώρου και η πολιτική εξαπάτηση δεν είναι ανεξάρτητα φαινόμενα. Είναι η άμεση συνέπεια μιας βαθιάς έλλειψης αισθητικής παιδείας. Όταν ένας λαός μαθαίνει να ζει μέσα στην ασχήμια, αποκτά τελικά και «άσχημη» κοινωνική και πολιτική συμπεριφορά.

Το "Κιτς" ως κοινωνικό ψέμα.

Ένα από τα πιο δυνατά σημεία του έργου είναι η αποδόμηση του φαινομένου του «κιτς». Ο συγγραφέας δεν το αντιμετωπίζει απλώς ως «κακό γούστο». Για τον Ραφαηλίδη, το κιτς προϋποθέτει ένα ψέμα που πλασάρεται και εισπράττεται ως αισθητική αλήθεια.

Είναι η προσπάθεια του ημιμαθούς ή του νεόπλουτου να δείξει κάτι που δεν είναι, χρησιμοποιώντας φτηνές απομιμήσεις. Στη σύγχρονη εποχή των social media, όπου η εικόνα και το «φαίνεσθαι» έχουν αντικαταστήσει την ουσία, η ανάλυση του Ραφαηλίδη για το κιτς μοιάζει να γράφτηκε... σήμερα το πρωί.

Η Τέχνη ως παρηγοριά και καταφύγιο.

Το βιβλίο, παρά την έντονη κριτική του διάθεση απέναντι στην ελληνική πραγματικότητα, δεν αφήνει τον αναγνώστη στο σκοτάδι. Προτείνει την τέχνη ως το απόλυτο καταφύγιο απέναντι στη μιζέρια και την αθλιότητα.

Μέσα από σύντομα, πυκνά κεφάλαια, ο συγγραφέας μάς ξεναγεί στις θεωρίες του Πλάτωνα, του Πλωτίνου και των ρομαντικών φιλοσόφων. Μας δείχνει πώς η μουσική, η ποίηση και ο κινηματογράφος δεν είναι μέσα διασκέδασης, αλλά εργαλεία για να «ακονίσουμε» το πνεύμα μας και να αντέξουμε την καθημερινότητα.

ΥΓ) Συμπέρασμα:

Η «Στοιχειώδης Αισθητική» των Εκδόσεων του Εικοστού Πρώτου είναι ένα βιβλίο που πρέπει να διαβαστεί από κάθε σκεπτόμενο πολίτη. Σε μια εποχή που η αισθητική του παρόντος μας συχνά φλερτάρει με το μίσος και τον κυνισμό, ο Ραφαηλίδης μάς δείχνει τον δρόμο για το μέλλον. Η καλλιέργεια του προσωπικού μας γούστου και η άρνησή μας να συμβιβαστούμε με την ασχήμια γύρω μας, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι η πρώτη, ουσιαστική πολιτική πράξη αντίστασης.